Türk düşünce ve siyaset tarihinin önemli simalarından Kılıçzade Hakkı, 1872 yılında Niş'te dünyaya gelmiş ve 14 Nisan 1960'ta vefat etmiştir.
Yazar, askeri kimliğinin yanı sıra kaleme aldığı ilerici makalelerle modernleşme sürecine yön vermiştir.
Özellikle İctihad bünyesinde yayımladığı sarsıcı yazılarıyla toplumsal yapıda köklü değişiklikler önermeyi başarmıştır.
Fikirleri daha sonra gerçekleşecek devrimlerin düşünsel temellerini oluşturmuştur.
Yenilikçi önerileriyle döneminin aydınları arasında ön plana çıkmıştır.
Askeri Eğitimi ve Siyasi Hayata Adım Atması
Küçük yaşta ailesiyle birlikte Manastır'a göç eden Hakkı Bey, burada babasını yitirmiştir.
Zorlu hayat şartları altında ilk, orta ve lise öğrenimini bu şehirde tamamlamıştır.
Kendi ifadeleriyle babasız, yurtsuz ve servetsiz bir göçmen çocuğu olarak hayata tutunmuştur.
1890 senesinde Mühendishane-i Berri Hümayun kapısından girerek askeri eğitimine ilk adımını atmıştır.
Okul yıllarında hem biyolojik materyalizm akımından hem de Ömer Hayyam'ın felsefesinden etkilenmiştir.
1894 yılında topçu üsteğmen rütbesini elde ederek bu okuldan başarıyla mezun olmuştur.
Mezuniyetinin ardından Selanik, Manastır, Bağdat, Yemen ve Edirne gibi stratejik bölgelerde görev almıştır.
Yüzbaşı rütbesindeyken Bağdat Askeri İdadisi bünyesinde kompozisyon ve kitabet öğretmenliği görevini yapmıştır.
Yemen topraklarında baş gösteren tehlikeli isyan hareketlerinin bastırılmasında aktif olarak mücadele etmiştir.
Daha sonra İstanbul Sütlüce Mamulat Ambarı müdürlüğü görevine getirilmiştir.
Ayrıca Merkez Kumandanlığı Efrad Divan-ı Harp başkanlığı ile mahkeme üyeliği vazifelerini yürütmüştür.
Bu dönemde rütbesi binbaşılığa kadar yükseltilmiştir.
Selanik Kolordusunda görev yaptığı 1899 senesinde, faaliyetlerini henüz gizlilik içinde sürdürmekte olan İttihat ve Terakki Cemiyeti kadrolarına dahil olarak siyasi alandaki mücadeleye de resmen adım atmıştır.
1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesinin ardından Selanik'te Mustafa Kemal ile tanışma fırsatı bulmuştur.
1911 yılındaki askeri seyahatte genç subay Mustafa Kemal'in hemen yanında yer almıştır.
Ancak ilerleyen süreçte sağlık problemleri sebebiyle Sütlüce'de yer alan silah deposundaki müdürlük görevine başlamıştır.
Fikir Dünyası ve İctihad Dergisi Dönemi
Kılıçzade Hakkı, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkan Savaşları sırasındaki büyük çöküşünü dini bağnazlığa bağlamıştır.
Toplumsal gerilemenin temel nedeni olarak dini çevrelerdeki dervişlik, softalık ve batıl inanışları öne sürmüştür.
Bu doğrultuda İctihad dergisinde yayımlanan 'Pek Uyanık Bir Uyku' makalesinde radikal çözüm önerileri sunmuştur.
Yazıda değişim önerilen başlıca başlıklar şunlardır:
- Siyaset ve yönetim mekanizması
- Eğitim sistemi ile dil meseleleri
- Kadın hakları, din, hukuk ve kılık kıyafet düzenlemeleri
Bu öneriler, gelecekte hayata geçirilecek olan cumhuriyet devrimlerinin de adeta habercisi olmuştur.
Hazırladığı geniş kapsamlı yenileşme programı, ülkenin çehresini değiştirmeyi hedefleyen Batıcı aydınların ortak sesi niteliğindedir.
Bu cesur kalem, saray çevreleriyle ve tutucu kesimlerle giriştiği mücadeleler yüzünden binbaşı rütbesindeyken zorunlu olarak emekliye sevk edilmiştir.
Yayıncılık Mücadelesi, Sürgün ve Son Yılları
Emeklilikten sonra İctihad dergisinden ayrılmıştır.
Son yazısında çözülmemiş meseleleri ele almıştır.
Ardından Celal Nuri ile ortaklığa girişmiştir.
İki yazar, 16 Şubat 1914 tarihinde Hürriyet-i Fikriyye isimli yeni bir dergi kurarak yayın hayatına devam etmiştir.
Bu mecrada Abdullah Cevdet'e yönelik sert eleştiriler yayımlansa da Kılıçzade Hakkı bu tartışmalara dahil olmamış, hatta ortağı Celal Nuri'yi eleştiren bazı yazılar da kaleme almaktan çekinmemıştır.
Batıcı ve Türkçe çizgiyi benimseyen Hakkı Bey, dergide tesettür karşıtlığı ve Türkçe hutbe gibi hassas konuları cesurca gündeme taşımıştır.
Pozitivist ve materyalist yaklaşımlarla kaleme aldığı makaleler, dönemin muhafazakar yönetiminin tepkisini çekmiş ve derginin defalarca durdurulmasına yol açmıştır.
Dergi, Latin harflerinin kullanıldığı bir makalenin yayımından ötürü Mayıs 1914'te tamamen kapatılmıştır.
Sonrasında kurulan Serbest Fikir ve Uhuvvet-i Fikriyye gibi ardıl yayınlar da benzer şekilde sansürden kurtulamayarak kapatılmıştır.
İctihad'daki yazılarını topladığı eseri nedeniyle yargılanmıştır.
İ'tikadât-ı Bâtılaya İ'lân-ı Harb isimli bu kitap yüzünden hükümeti devirmeye teşebbüs etmekle suçlanmıştır.
Eski çalışma arkadaşı Abdullah Cevdet ile beraber tutuklanan yazar, Divan-ı Harb-i Örfi mahkemesi kararıyla yaklaşık bir ay sonra hürriyetine kavuşmuştur.
İstanbul'dan ayrılmak zorunda kalan Hakkı Bey, Haziran 1914'te Çanakkale göçmen kâtipliğine, 1917'de ise İzmit Göçmen Müdürlüğü'ne tayin edilmiştir.
İdari görevlerinin yanı sıra Çanakkale Muallim Mektebi ile İzmit Orta Mektebi bünyesinde hem öğretmenlik hem de idarecilik yaparak yeni nesillerin yetişmesine katkı sunmayı kendine borç bilmiştir.
Hayatının son dönemine kadar fikri mücadelesinden ödün vermeyen değerli yazar, 14 Nisan 1960 tarihinde arkasında oldukça zengin bir entelektüel miras bırakarak hayata tamamen gözlerini yummuştur.
Hakkı Bey, babasız ve yurtsuz kalmış olmasına rağmen bütün ömrünü eğitime adamıştır.