ABD'li büyük sanayici John Davison Rockefeller, 8 Temmuz 1839 tarihinde New York'un Richford kasabasında hayata gözlerini açtı. Genç yaşta adım attığı ticaret dünyasında petrolün geleceğini görerek akıllı yatırımlarla modern enerji sektörünü şekillendiren efsanevi bir iş adamıdır. Sektördeki küçük oyuncuları kendi çatısı altında toplayarak kurduğu devasa tröst sayesinde, ülkesindeki petrol rafinasyonunun neredeyse tamamını kontrol altına almayı başardı. Bu sıra dışı yükseliş onu tarihin en büyük servetine ulaştırdı. Yaşamı boyunca hayırseverlik faaliyetlerine de büyük önem veren Rockefeller, 1937 yılında Florida'da vefat ettiğinde geride silinmez bir finansal miras bıraktı.
İlk Adımlar ve Ticaret Hayatına Giriş
John Davison Rockefeller, henüz on dört yaşındayken ailesiyle birlikte New York'tan Cleveland'a taşınarak buradaki liseyi başarıyla tamamladı. Genç adam, dini inançlarına bağlı kalarak yerel bir köy kilisesinde kutsal eşyaların muhafızlığını üstlendi. Finansal konulardaki yeteneğini ise Hewitt and Tuttle isimli şirkette muhasebe stajı yaparken keşfetti. Rakamlarla çalışmayı çok sevmişti. Kısa sürede işin temel prensiplerini öğrenerek şirketin gerçekleştirdiği ticari projelere aktif katılım göstermeye başladı. Genç girişimci, kazandığı tecrübelerin ardından kendi işinin sahibi olmak için sabırsızlanıyordu.
Tarihler 1859 yılını gösterdiğinde, Maurice B. Clark ile ortaklık kurarak ticari hayattaki ilk bağımsız girişimine imza attı. İki ortak, toplamda dört bin dolarlık bir başlangıç sermayesiyle kurdukları Clark ve Rockefeller şirketiyle temel tüketim maddelerinin satışını yapıyordu. Amerikan İç Savaşı döneminde federal orduya et, tahıl ve saman temin ederek büyük kazançlar sağladılar. Savaş yıllarında elde edilen bu gelirler, Rockefeller'a yeni yatırımlar için can suyu oldu. Petrolün yakın gelecekte sanayinin en kıymetli madeni olacağını erkenden öngören vizyoner iş adamı, vakit kaybetmeden ortaklarıyla petrol işine girdi. 1863 yılında ilk rafinerisini kurarak bu stratejik sektöre kalıcı olarak adım attı. Kısa süre içinde ortaklarının hisselerini satın alarak işletmenin tek kontrolünü eline geçirdi.
Standard Oil İmparatorluğu ve Tekelleşme
John Rockefeller, otuz bir yaşında, bir milyon dolar sermayeyle kurduğu Standard Oil Company ile endüstri tarihini kökünden değiştirdi. Ülkeyi sarsan 1873 ekonomik buhranı, küçük işletmelerin iflas etmesine yol açarken onun şirketini daha da güçlendirdi. Akıllıca hamlelerle rakiplerini zor durumda bırakan Rockefeller, Cleveland'da faaliyet gösteren yirmi altı bağımsız rafineri sahibine tek bir çatı altında birleşme teklifinde bulundu. Bu teklif büyük bir yankı uyandırdı. Rafinerilerden yirmi bir tanesi bu çağrıya olumlu yanıt vererek National Refinery Association oluşumuna katıldı. Bu birleşme, Amerikan petrol piyasasında eşi benzeri görülmemiş bir hakimiyet sürecini başlattı. Başarılı sanayici; devasa tanker filoları, yük gemileri, liman dokları, varil üretim tesisleri ve kilometrelerce uzanan boru hatlarıyla Amerikan petrolünün yüzde doksanını işler hale geldi. Bu muazzam altyapı gücü, ona pazardaki fiyatları tek başına belirleme imkanı sundu.
Sektördeki mutlak hakimiyetini pekiştirmek amacıyla otuz dokuz farklı petrol şirketini Standard Oil Tröstü adı altında bir araya getirdi. Ancak bu agresif büyüme stratejisi ve rakiplerini saf dışı bırakma yöntemleri, kamuoyunda ve siyasi çevrelerde büyük bir tepki topladı. Rakiplerinin hedefi haline gelen ünlü iş adamı, 1884 ve 1896 yıllarında düzenlenen suikast girişimlerinden yara almadan kurtulmayı başardı. Amerikan parlamentosu, 1887 yılında yürürlüğe giren tröst karşıtı yasalara dayanarak Standard Oil'in dağıtılması yönünde karar aldı. Rockefeller bu karara uzun süre direndi. Ohio mahkemesinde açılan ikinci davanın ardından tröstün feshedildiğini duyursa da, üye şirketler gizli anlaşmalarla birbirine sıkı sıkıya bağlı kalmaya devam etti. Amerikan Yüksek Mahkemesi'nin 1911 yılındaki nihai kararının ardından devasa yapı otuz üç bağımsız şirkete bölünmek zorunda kaldı.
Zirvedeki Yıllar, Aile Yaşamı ve Mirası
Petrolün çıkarılması ve nakliyesinde gerçekleştirdiği yenilikçi yöntemler sayesinde maliyetleri düşürerek sektörde devrim yarattı. Bu yenilikçi adımları, onu 1892 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin resmi olarak tescillenen ilk milyoneri konumuna yükseltti. Başarılı iş adamı petrol dışında demiryolu yatırımları yaptı. Ayrıca borsa operasyonları ve bankacılık sektöründe de önemli bir aktör olarak faaliyet gösterdi. İş dünyasındaki sert tutumu nedeniyle halk tarafından sevilmeyen ünlü sanayici, imajını düzeltmek için dönemin öncü halkla ilişkiler uzmanı Ivy Lee ile çalıştı. Bu profesyonel destek çok başarılı oldu. Aile hayatına değer veren Rockefeller, 1864 yılında Laura Celestia Spelman ile hayatını birleştirdi. Evlilikleri, eşinin 1915 yılındaki ölümüne dek sürdü. Bu birliktelikten beş çocuk dünyaya geldi. Çiftin çocuklarının isimleri şunlardır:
- Elizabeth
- Alice
- Alta
- Edith
- John Davison Rockefeller, Jr.
Ailenin sonraki kuşak temsilcilerinden olan torunu David Rockefeller ise 2017 yılında vefat etti.
John Davison Rockefeller, 1911 yılında devasa bir servetin sahibi olarak aktif ticaret hayatından çekilme kararı aldı. Kalan ömrünü hayır işlerine adadı. Chicago Üniversitesi'nin kurulmasına öncülük etti. New York'un simgelerinden Rockefeller Center binasının inşasını finanse etti. Kurduğu devasa Rockefeller Vakfı ve tıp alanında çığır açan bilimsel çalışmalara öncülük eden Rockefeller Tıbbi Araştırma Enstitüsü aracılığıyla insanlık yararına çok sayıda proje yürüttü. 1910 ile 1937 yılları arasında dünyanın en zengin insanı unvanını hiç kimseye kaptırmayan efsanevi girişimci, 23 Mayıs 1937'de Florida'da yaşama veda etti. Vefatının ardından arkasında dokuz yüz on iki milyon dolarlık devasa bir şahsi servet bıraktı. Hayatta olduğu dönemdeki bu inanılmaz meblağ, günümüzün modern ekonomi ve enflasyon koşullarına uyarlandığında yaklaşık olarak yüz seksen dokuz milyar dolarlık akılalmaz bir büyüklüğe denk gelmektedir. Bu rakam, onu insanlık tarihinin gelmiş geçmiş en zengin şahsiyeti yapmaktadır. Hayata gözlerini yumduktan sonra beş oğlu babalarından devraldıkları devasa şirketlerin yönetim sorumluluğunu üstlenerek ailenin ticari mirasını başarıyla sürdürdüler.
Günümüzdeki Mirası ve Aile Şirketleri
John Rockefeller'ın kurduğu ti cari temeller ve ailesinin yatırımları, günümüzde de küresel ekonominin en önemli aktörleri arasında yer almaktadır. Günümüzde hala varlığını sürdüren ve ailenin adıyla anılan en popüler kuruluşlar şunlardır:
- Exxon-Mobil
- Chevron
- Citi Group
- J.P. Morgan-Chase