Jacopo da Pontormo Kimdir?

İtalyan sanat tarihinin en özgün isimlerinden biri olan ressam Jacopo da Pontormo, 24 Mayıs 1494 tarihinde Empoli'de ressam Bartolommeo Carrucci'nin oğlu olarak dünyaya gelerek Rönesans estetiğini kökten sarsacak bir üslubun temellerini atmıştır. Klasik sanatın sınırlarını zorlayan ressam, Yüksek Rönesans'ın dengeli yapısından uzaklaşarak kişisel ve son derece anlatımcı bir dil olan Maniyerizm'i geliştirmiştir. Floransa ve çevresinde dini konuları ve portreleri tuvale aktaran sanatçı, 2 Ocak 1557 tarihinde Floransa'da hayata gözlerini yummuştur.

Çıraklık Yılları ve Andrea del Sarto Etkisi

Sanatçının asıl adı Jacopo Carucci'dir. Ünlü biyografi yazarı Giorgio Vasari'nin aktardığı bilgilere göre sanatçının çıraklık yaptığı ve eğitim aldığı atölyeler şunlardır:

• Rönesans'ın büyük dehası Leonardo da Vinci
• Klasik tarzın temsilcilerinden Mariotto Albertinelli
• Sıra dışı üslubuyla tanınan Piero di Cosimo

En belirgin izleri ise Andrea del Sarto bırakmıştır. Pontormo henüz on sekiz yaşındayken bu ustanın yanına girmiş ve ilk dönem çalışmalarında onun üslubundan yoğun biçimde etkilenmiştir. Çıraklık döneminin ardından bağımsız çalışmaya başlayan genç ressam, 1518 yılında Floransa'daki San Michele Visdomini Kilisesi altar panosunu tamamlamıştır. Bu çalışma, onun adını Floransa sanat çevrelerinde duyurmasında büyük bir rol oynamıştır.

Maniyerist Tarzın Doğuşu ve Başyapıtlar

Sanat dünyasındaki kurallara karşı çıkan Pontormo, Michelangelo Buonarroti'nin görkemli çizgilerinden ilham alarak kendi özgün yolunu çizmiştir. Resimlerinde çevre çizgilerine büyük bir ağırlık vererek son derece parlak ve aydınlık bir üslup yakalamıştır. Figürlerin dış hatlarını belirginleştirmeyi seven sanatçı, Maniyerist akımın en önemli öncülerinden biri haline gelmiştir. Onun bu arayışlarının arkasında aslında huzursuz ve sürekli değişen bir karakter yapısı yatmaktadır. Bu değişen ruh hali, onu sürekli olarak yeni teknikler ve anlatım biçimleri denemeye zorlamıştır. Sanatçı, Albrecht Dürer'in baskı resimlerinden de etkilenmiştir. Eserlerinde dolambaçlı formlar kullanan Pontormo, hafif ve soğuk renk tonlarından oluşan özel bir renk paleti geliştirmiştir.

Sanatçının yeteneği Floransa'da kısa sürede fark edilmiştir. Medici ailesi, 1521 yılında onu villalarını süslemekle görevlendirmiştir. Sanatçı burada mitolojik konulu resimler yapmıştır. Bu başarının ardından, 1522 ile 1525 yılları arasında Floransa yakınlarındaki Certosa Manastırı için çalışmaya başlamıştır. Manastır için hazırladığı 'İsa'nın Çektikleri' serisinde ressam, o sıralarda İtalya'da elden ele dolaşarak büyük hayranlık uyandıran Albrecht Dürer'in oymabaskı ve ağaçbaskı resimlerinden son derece derin bir biçimde etkilenmiştir.

En yetkin eseri bu dizinin hemen peşinden gelmiştir. Floransa'daki Santa Felicità Kilisesi için hazırladığı 'İsa'nın Çarmıhtan İndirilmesi' tablosu, onun sanat kariyerinin zirvesidir. Sanatçı bu büyük başyapıtta yapısalcı bir kompozisyon kurarak dairesel bir hareketi resmin merkezine yerleştirmiştir. Eserdeki cesur renk tercihleri natüralist bir eğilim taşımadığı gibi, alışılmışın dışındaki tonlarıyla adeta çağdaş soyut sanatın renk tercihlerine doğru uzanan öncü bir yol izler. Sanatçı, Rönesans karşıtı olan bu ilerici üslubu en radikal biçimde kullanarak dini konulara bambaşka bir yorum getirmiştir. Dinsel eserlerin yanı sıra birçok portre resmi de yapmıştır.

Son Yıllar ve Gizemli Freskler

Sanat hayatının son evresinde Pontormo, dış dünyayla bağlarını kopararak adeta bir münzevi gibi yaşamaya başlamıştır. Ressam, 1545 yılından itibaren San Lorenzo Kilisesi'nin apsis bölümünü süsleme işini üstlenmiştir. Burada tam on yıl boyunca, son derece karmaşık ve şaşırtıcı kompozisyonlar üzerinde büyük bir çaba sarf etmiştir. Bu grift düzenlemeler o dönem hiçbir başarı kazanmamıştır. Sanatçının ömrünün son on yılında büyük bir özveriyle üzerinde çalıştığı San Lorenzo Kilisesi freskleri ne yazık ki günümüze ulaşamamış olup bugün yalnızca hazırlık çizimlerinden takip edilebilmektedir. Çizimlerde Michelangelo Buonarroti'nin güçlü anatomik etkileri göze çarpar. Jacopo da Pontormo, 2 Ocak 1557 tarihinde Floransa'da altmış üç yaşında hayata veda etmiştir.