İstanbul'da 1940 yılında dünyaya gözlerini açan İsenbike Togan, Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli tarih profesörlerinden biridir. Ünlü Türkolog ve tarihçi Zeki Velidi Togan'ın kızı olan başarılı akademisyen, babasından devraldığı bilimsel bayrağı özellikle Orta Asya ve Çin tarihi araştırmalarıyla uluslararası alanda çok daha ileriye taşımıştır. Kendisi önemli tarihi araştırmalara imza atmıştır. Eğitim hayatına adım attığı ilk yıllardan itibaren gösterdiği azimle tanınan Togan, Çin kaynaklarını doğrudan inceleyerek Türk tarihinin karanlık noktalarını aydınlatmak amacıyla yola çıkmıştır. Tayvan'dan Harvard'a uzanan bu akademik serüven, Türk tarih yazıcılığında yeni bir çığır açmıştır. Doğu Asya dillerine hakimiyeti yüksektir.
Eğitim Yılları ve Çin Kaynaklarına Yolculuk
Orta öğrenimini İstanbul Alman Lisesi'nde tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nden 1964 yılında başarıyla mezun olan Togan, akademik yetkinliğini artırmak adına hiç vakit kaybetmeden yeni araştırmalara yönelmiştir. Tayvan hükümetinden aldığı bursla Taipei'ye gitmiştir. Burada, 1964-1966 yılları arasında National Taiwan Üniversitesi bünyesinde yoğun bir Çince eğitimi almış ve lisansüstü eğitimini başarıyla noktalamıştır. Türkiye'ye döndükten sonra bir süre İstanbul Üniversitesi'nde Çince okutmanlığı görevini üstlenmiş, aynı zamanda Ankara Üniversitesi bünyesinde doktora çalışmalarına başlamıştır. Ardından Fulbright bursunu kazanmıştır. Böylece doktora için Harvard'a gitmiştir.
Harvard'dan Sudan Çöllerine Akademik Kariyer
Amerika Birleşik Devletleri'nde Harvard Üniversitesi Doğu Asya Dilleri ve Uygarlıkları Bölümü'ne kabul edilen İsenbike Togan, burada 1968 ile 1973 yılları arasında kapsamlı doktora çalışmalarını yürütmüştür. Türk, Moğol ve Çin kaynaklarını harmanlayarak hazırladığı 'The Chapter on Annual Grants in the Yüan shih' başlıklı teziyle Moğol İmparatorluğu dönemindeki idari yapıları incelemiştir. Tezinde, Çin'deki sistem ile Osmanlı tımar sistemi arasındaki benzerlikleri ortaya koyarak büyük takdir kazanmıştır. Togan, 1974-1978 yılları arasında Hacettepe Üniversitesi bünyesinde Türk Kültür Tarihi ve Moğolca dersleri vererek bilgi birikimini öğrencilerine aktarmıştır. Aynı dönemde Harvard bünyesinde araştırmalar yapmıştır. Başarılarla dolu kariyerine 1978 yılından itibaren ODTÜ Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü'nde devam etmiştir.
Akademik ilgisini genişletmekten asla vazgeçmeyen Togan, 1980-1982 yılları arasında aldığı MEAwards bursuyla Sudan'a giderek göçebe kabilelerin toplumsal yapılarını yerinde incelemiştir. Sudan dönüşünde, ODTÜ Tarih Bölümü'nün kuruluşunda yer almıştır. Burada Türk tarihi ve Orta Çağ tarihi dersleri vermiştir. Takip eden yıllarda yeniden ABD'ye giderek Harvard bünyesindeki araştırma merkezlerinde çalışmalar yürütmüş, Wellesley, Tufts ve Washington Üniversitelerinde dersler vermiştir. Seçkin çalışmaları sayesinde 1990 yılında UNESCO Orta Asya Uygarlıkları Tarihini Yazma Komitesi üyeliğine seçilmiştir. Aynı dönemde UNESCO İpek Yolu Araştırmaları projesine dahil olarak Çin ve Orta Asya cumhuriyetlerinde geniş saha araştırmaları gerçekleştirmemiştir. Türkiye'ye döndükten sonra doçentlik ve profesörlük unvanlarını almıştır.
Bilimsel Mirası ve Üyelikleri
Emekliliğinin ardından da ilmi faaliyetlerinden kopmayan Prof. Dr. İsenbike Togan, günümüzde Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde Çin tarihi üzerine dersler vermeyi sürdürmektedir. Tarih yazıcılığına sunduğu katkılarla akademik dünyada kağıt üzerinde bırakılamayacak kadar kalıcı izler bırakan Togan'ın aktif olarak katkı sunduğu ulusal ve uluslararası önemli kuruluşlar şunlardır:
- Türk Tarih Kurumu bünyesindeki Türk-Rus Tarihçileri Karma Komisyonu Üyeliği
- Bilim Akademisi asli üyeliği
- UNESCO bünyesindeki Orta Asya Uygarlıkları Tarihini Yazma Komitesi ve İpek Yolu Araştırmaları Projesi