İngmar Bergman Kimdir?

İsveçli yönetmen ve senarist Ingmar Bergman, 14 Temmuz 1918 tarihinde Uppsala'da dindar bir ailede dünyaya gelmiştir. Çocukluk yıllarında maruz kaldığı katı dini baskılara karşı geliştirdiğı varoluşsal sorgulamaları, sinematografik dehasıyla birleştirerek dünya sinema tarihinin en etkileyici başyapıtlarına imza atmıştır. Genç yaşta tiyatro sahnelerinde başlayan üretken kariyerini beyaz perdeye taşıyan sanatçı, 30 Temmuz 2007'de Fårö adasında 89 yaşında hayatını kaybedene dek sinemaya yön vermiştir. Yaşamı boyunca insan ruhunun en karanlık dehlizlerini, inancı, sevgiyi ve ilişkileri irdeleyen usta isim, 2005 yılında Time dergisi tarafından dünyanın yaşayan en büyük yönetmeni olarak nitelendirilerek adını altın harflerle tarihe yazdırmıştır.

Baskıcı Çocukluktan Varoluşsal Yapıtlarına

Ingmar Bergman, bir Protestan papazının oğlu olarak dünyaya gözlerini açmıştır. Ailesinin uyguladığı aşır disiplinli ve sert dini eğitim, onun zihninde derin izler bırakmıştır. Sanatçı, bu boğucu atmosfere tepki olarak ters bir kimlik geliştirmiştir. Kendi varlığını ve inanç sistemini sorgulamaya başlamıştır. Bu içsel çatışmalar, ileride çekeceği filmlerin ana eksenini oluşturacaktır. Özellikle metafizik temalarla bezeli olan Yedinci Mühür (Det Sjunde Inseglet) filminde bu sorgulamaları net şekilde görebiliriz. Yönetmenin sinemaya adım attığı dönem, İkinci Dünya Savaşı sonrasının getirdiğı büyük bir buhran ortamına denk gelmiştir. Savaş sonrasında insanlar derin bir inançsızlık, umutsuzluk ve intihar eğilimleri ile boğuşuyordu. Bergman, toplumsal meselelerden ziyade her zaman kendi öznel dünyasına ve bu bunalımlara odaklanmayı tercih etmiştir. Kariyerinin ilk yıllarında tiyatroda ve oyun yazarlığında deneyim kazanmıştır. Henüz yirmi yaşındayken İsveç Devlet Tiyatroları bünyesinde çalışmaya başlamıştır. Kısa sürede hem sahnede hem de kamera arkasında yönetmen koltuğuna oturarak rüştünü ispatlamıştır.

Kadınların Dünyası ve Sinematografik Devrim

Bergman'ın hayatında annesine duyduğu marazi aşk derecesindeki bağlılık, sinemasındaki kadın figürlerinin temelini atmıştır. Sanatçı, otobiyografik eseri olan Büyülü Fener'de bu karmaşık bağı tüm çıplaklığıyla anlatmıştır. Çocukluk fotoğraflarında annesinin yüzünü büyüteçle incelediğini ve ona derin bir bağlılık hissettiğini yazar. Ancak annesinin bu aşır sevgiden rahatsız olarak onu soğuk sözcüklerle kendinden uzaklaştırması, yönetmende öfke ve hayal kırıklığı yaratmıştır. Bu Oedipus kompleksi, filmlerinde kadın karakterleri yüceltmesine yol açmıştır. Eserlerinde kadınlar daima güçlü ve ön plandayken, erkekler ise anne şefkatine muhtaç birer çocuk gibi resmedilmiştir. Bu temanın en belirgin yansıması Persona filminde karşımıza çıkmaktadır. Benzer şekilde, Yaban Çilekleri (Smultronstallet) filminde de hayatını sürekli kadınlarla paylaşmaktan keyif alan bir profesör karakteri işlenmiştir. Yönetmen, sinema kariyerinde ilerledikçe üslubunu olgunlaştırmıştır. Yaşı ilerledikçe aşk, ayrılık ve sevgi konularına yönelmiş, yakın plan çekimler ve parçalama tekniği kullanmaya başlamıştır. Parçalama tekniği sayesinde kronolojik anlatım zorunluluğundan kurtularak sahneleri özgürce kurgulamıştır. Bu özgün tarz, seyirciyi sadece edilgen bir izleyici olmaktan çıkarıp yapbozu tamamlayan aktif bir ortak haline getirmiştir.

Fırtđnalı Aşklar, Sürgün ve Kazanılan Ödüller

Avrupa'da 1970'li yıllarda adeta bir efsane haline gelen yönetmen, ülkesinde beklenmedik bir kriz yaşamıştır. Sahibi olduğu tiyatroda mali polisin gelir bildirimleriyle ilgili yaptığı kaba sorgulama, Bergman'ı derinden yaralamıştır. Bu muameleye kırılan sanatçı, 1976 yılında İsveç'i terk ederek Almanya'nın Münih şehrine yerleşmiştir. Ancak ülkesine olan hasreti ağır basmış ve birkaç yıl sonra vatanına geri dönmüştür. Özel hayatı da son derece hareketli olan Bergman, hayatı boyunca beş evlilik gerçekleştirmiştir. Bu evliliklerden ve ünlü oyuncu Liv Ullmann ile olan birlikteliğinden çok sayıda çocuğu dünyaya gelmiştir. Sinema tarihine kazandırdığı sayısız yapıt, ona dünya çapında prestijli ödüller getirmiştir. Sanatçının sinematografik başarısını taçlandıran önemli ödüllerden bazıları şunlardır:

• 1956 - 10. Cannes Film Festivali - Şiirsel Hiciv Ödülü (Bir Yaz Gecesi Gülümsemeleri)
• 1957 - 11. Cannes Film Festivali - Jüri Özel Ödülü (Yedinci Mühür)
• 1958 - 8. Berlin Film Festivali - Altın Ayı (Yaban Çilekleri)
• 1958 - 12. Cannes Film Festivali - En İyi Yönetmen (Yaşamın Eşiğinde)
• 1961 - 33. Oscar Ödülleri - En İyi Yabancı Film (The Virgin Spring)
• 1962 - 34. Oscar Ödülleri - En İyi Yabancı Film (Aynanın İçinden)
• 1984 - 41. Altın Küre Ödülleri - En İyi Yabancı Film (Fanny ve Alexander)
• 1984 - 56. Oscar Ödülleri - En İyi Yabancı Film (Fanny ve Alexander)

Evlilikleri ve İlişkileri

• Else Fisher (1943 - 1945): Bu ilk evliliğinden Lena adında bir kızı olmuştur.
• Ellen Lundström (1945 - 1950): Bu evlilikten Eva, Mats, Anna ve Jan adında dört çocuğu dünyaya gelmiştir.
• Gun Grut (1951 - 1959): Bu beraberliğinden Ingmar Bergman Jr. adında bir oğlu olmuştur.
• Käbi Laretei (1959 - 1969): Daniel adında bir erkek çocukları dünyaya gelmiştir.
• Ingrid von Rosen (1971 - 1995): Eşinin vefatına kadar süren bu en uzun evliliğinden Maria dünyaya gelmiştir.
• Liv Ullmann ile olan ilişkisinden ise Linn Ullmann adında bir kızı vardır.