Türk sinema ve tiyatro dünyasının en özgün simalarından biri olan İlyas Salman, 1950 yılında Malatya'nın Arguvan ilçesine bağlı Asar köyünde dünyaya gözlerini açtı. Sanatçı; oyunculuk, yönetmenlik, yazarlık ve müzisyenlik gibi farklı alanlardaki üretimleriyle toplumsal gerçekçi sanat akımının ülkemizdeki simgelerinden biri haline geldi. Nüfus kaydına 14 Ocak 1954 olarak işlenmiş olsa da, gerçekte bu tarihten üç ya da dört sene önce doğduğunu belirten usta isim, Anadolu insanının dertlerini sahici bir dille aktarmayı başardı. Lise eğitimini memleketinde tamamladıktan sonra Ankara'da konservatuvar sıralarına oturan sanatçı, eğitimini son sınıfta yarım bırakarak profesyonel sahne yaşamına adım attı.
Tiyatro Sahnesinden Beyaz Perdeye Uzanan Yolculuk
İlyas Salman'ın sanat serüveni, Malatya Turan Emeksiz Lisesi'nden mezun olmasının ardından Ankara Devlet Konservatuvarı'nda devam etti. Buradaki eğitimini son sınıfta bıraktı. Oyunculuğa İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu bünyesinde başladı. Tiyatro sahnelerinde edindiği zengin oyunculuk birikimini sinemaya taşıyan sanatçı, beyaz perdede uzun yıllar boyunca canlandırdığı saf ve samimi köylü tiplemeleriyle izleyicinin hafızasında kalıcı bir yer edinmeyi başardı. Aktörlüğün yanı sıra yönetmenlik koltuğuna da oturan sanatçı, kariyeri boyunca iki farklı sinema filminin yönetmenliğini üstlendi.
Tiyatroya olan tutkusunu hiçbir zaman kaybetmeyen Salman, sahne tozunu yutmaya devam etti. Usta aktörün sahne aldığı önemli tiyatro oyunlarından bazıları şunlardır:
- Bin Yıl Önce Bin Yıl Sonra (1985 - Şan Tiyatrosu)
- Gurbet Kuşları (1999 - Ankara Birlik Tiyatrosu)
- Canavar Cafer (2000 - Ankara Birlik Tiyatrosu)
Sanatın Diğer Renkleri: Şiir, Müzik ve Aile
Usta sanatçı, yalnızca oyunculukla sınırlı kalmayıp sanatın farklı dallarında da eserler üreterek çok yönlülüğünü kanıtladı. Farklı tarzlarda kaleme aldığı şiirleri bulunan ve türkü albümleri çıkaran Salman, halk kültürüne olan bağlılığını eserlerine yansıttı. Hasretim Sansürlüdür adında bir şiir kitabı çıkardı. Kendisi gibi sanatla iç içe olan bir aileye sahip olan İlyas Salman, Gülser Salman ile evlidir. Çiftin bu evlilikten Devrim adında bir kızları ve Temmuz Ali adında bir oğulları dünyaya geldi.
Sanatçı, ailesiyle birlikte ortak projeler üretmek için de girişimlerde bulundu. Nitekim 1 Ekim 2009 tarihinden itibaren Bakırköy Sanat Merkezi'nde sahnelenmesi planlanan Karanfil Kokuyor Cıgaram isimli gösteri, bu dayanışmanın en güzel örneğiydi. Ahmed Arif'in meşhur eseri "Hasretinden Prangalar Eskittim"den şiirlerin okunacağı bu özel gösterinin görsel yönetmenliğini oğlu Temmuz Salman üstlenmişti. Kızı Devrim Salman ise sahneye solist olarak çıkacaktı. Ne var ki, usta aktörün yaşadığı bazı geçici sağlık sorunları nedeniyle bu anlamlı proje gerçekleştirilemedi ve bir süre ertelenmek zorunda kaldı.
Kimliği, Siyasi Çizgisi ve Mücadelesi
Uzun yıllar boyunca sinema filmlerinde üstlendiği Kürt karakterler nedeniyle kamuoyunda Kürt kökenli olarak algılanan İlyas Salman, bu konudaki tartışmalara kendi kalemiyle son verdi. Başarılı sanatçı, 2007 yılında yayımladığı kendi yazısında ve kitabında, Alevi Türkmen bir aileye mensup olduğunu ve inanç olarak ateizmi benimsediğini açıkça beyan etti. Toplumsal sorunlara duyarlılığı ile bilinen usta isim, hayatı boyunca sol siyasi görüşü benimsedi. Türkiye Komünist Partisi (TKP) üyesi olan sanatçı, partinin Kartal ilçesinde düzenlediği 1 Mayıs mitingine katılarak bu duruşunu meydanlarda da gösterdi.
Türksolu dergisinde yazılar kaleme aldı. Bu dergideki makalelerini daha sonra Kırmızı Beyaz adını verdiği bir kitapta bir araya getirdi. Toplumsal muhalefetin örgütlenmesinde aktif rol alan Salman, 2023 yılında önemli bir siyasi adım attı. Sanatçı; akademisyenlerin, gazetecilerin, hukukçuların ve siyasetetçilerin de aralarında bulunduğu 226 tanınmış ismin katılımıyla kurulan Sosyalist Güç Birliği'nin ortak bildirisini imzaladı. Aynı yıl gerçekleştirilen genel seçimlerde, halka ve sanata olan bağlılığını ilan eden bir açıklamayla dikkat çekti.
İlyas Salman, 31 Mart 2023 tarihinde yaptığı açıklamada parlamento seçimleri için adaylığını duyurdu. Türkiye Komünist Partisi bünyesinden İstanbul milletvekili adayı olduğunu açıklayan usta sanatçı, "Söz veriyorum: Sarayın dalkavuğu değil, halkın soytarısı olacağım" diyerek siyasi duruşunu ve halkçı çizgisini net bir şekilde özetledi.