Türk hukuk dünyasının ve yakın tarihin en tartışmalı entelektüellerinden biri olan akademisyen ve yazar İlhan Arsel, 5 Nisan 1920 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Anayasa hukuku alanındaki derin birikimiyle tanınan Arsel, yaşamı boyunca kaleme aldığı özgün eserler ve gerçekleştirdiği kapsamlı akademik araştırmalarla hem Türkiye sınırları içinde hem de uluslararası bilim çevrelerinde son derece derin izler bıraktı. Kendisi, ülkenin kaderini belirleyen anayasa hazırlık süreçlerinde etkin roller üstlendi. Ancak sonraki yıllarda din eleştirisi üzerine yoğunlaşan kitapları nedeniyle ciddi tehditler alarak yaşamını ABD'de sürdürmek zorunda kaldı ve nihayetinde 7 Şubat 2010'da Florida'da hayatını kaybetti.
Akademik Yükselişi ve Anayasa Çalışmaları
Sanayici Nusret Arsel'in ağabeyi olan İlhan Arsel, lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde başarıyla tamamladı. Akademik kariyer yapma kararı alan genç hukukçu, doktorasını Cenevre Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde vererek unvanını aldı. Türkiye'ye döndükten sonra akademik basamakları hızla tırmanan Arsel, sırasıyla doçentlik ve profesörlük unvanlarını elde etti. Otuz yılı aşkın süre boyunca üniversitelerde kürsü sahibi bir öğretim üyesi olarak görev yaptı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi çatısı altında nesiller boyu hukukçuya anayasa hukuku dersleri anlatarak bilgisini aktardı.
1960 yılındaki askeri müdahalenin hemen ardından kurulan ve ülkenin demokratik geleceğini şekillendirecek yeni bir anayasa taslağı hazırlamakla görevlendirilen on kişilik İstanbul Komisyonu bünyesinde aktif bir üye olarak yer aldı. Bu komisyonun ardından, Kurucu Meclis öntasarısını şekillendiren beş kişilik özel komisyona da üye olarak seçildi. Ülkenin anayasal geleceğinde kritik kararlara imza atan hukukçu, siyasi arenada da dikkat çekti. Dönemin Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay, 10 Haziran 1966 tarihinde İlhan Arsel'i Cumhuriyet Senatosu'na kontenjan senatörü olarak atadı. Ancak Arsel, meclis çalışmalarına henüz katılamadan bu görevinden istifa ederek akademik çizgisine sadık kaldı.
Uluslararası Katkıları ve Fikir Dünyasındaki Dönüşüm
Arsel, 1971 yılında Amerika Birleşik Devletleri merkezli olan Inter-University Associate adlı kuruluşa katıldı. Bu saygın yapıda araştırmacı ve danışman sıfatıyla önemli çalışmalar yürüttü. Kuruluş tarafından yayımlanan "Constitutions of the Countries of the World" (Dünya Ülkeleri Anayasaları) başlıklı 14 ciltlik dev ansiklopediye katkı sağladı. Ünlü hukukçu, bu büyük eserin Türkiye ve Belçika bölümlerini 1971 yılı verileri doğrultusunda kaleme aldı.
Zaman içerisinde resmi görevlerinden uzaklaşmayı tercih eden Arsel, 1975 yılında Ankara Polis Enstitüsü'ndeki görevinden ayrıldı. İki yıl sonra, uzun süre emek verdiği Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'deki hocalık görevinden de istifa etti. Bu istifaların ardından çalışmalarını daha çok İslam dinine ve İslam peygamberi Muhammed'e yönelik rasyonel eleştiriler üzerine yoğunlaştırdı. Kaleme aldığı kitaplar, Türkiye'deki muhafazakar çevrelerde büyük yankı uyandırdı. Can güvenliği endişesiyle Amerika Birleşik Devletleri'ne yerleşti. Fikirlerinden vazgeçmeyen Arsel, ömrünün geri kalanını bu ülkede sürdürdü.
İlhan Arsel'in Üstlendiği Tarihi Görevler
Kariyeri boyunca hukuk ve akademi dünyasına yön veren İlhan Arsel, özellikle şu önemli görevlerle adından söz ettirmiştir:
- İstanbul Komisyonu Üyeliği: 1960 ihtilali sonrası anayasa taslağı hazırlayan 10 kişilik heyette bulundu.
- Kurucu Meclis Çalışmaları: Yeni anayasanın öntasarısını hazırlayan 5 kişilik özel komisyonda görev aldı.
- Cumhuriyet Senatosu Kontenjan Senatörlüğü: Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından seçildi ancak katılmadan istifa etti.
- Uluslararası Danışmanlık ve Yazarlık: Inter-University Associate bünyesinde dünya anayasaları ansiklopedisine önemli katkılar sundu.