Cevdet Sunay Kimdir?

Cevdet Sunay, 10 Şubat 1899'da Trabzon'da dünyaya geldi. Onlarca yıllık askeri kariyerini en yüksek rütbelere taşıyan Sunay, 1966'da devlet başkanlığına seçilerek hem askeri hem sivil tarihte iz bırakan ender isimlerden biri oldu. Birinci Dünya Savaşı'ndaki esareti, Kurtuluş Savaşı cephelerindeki hizmetleri ve soğukkanlı kişiliği; onu cumhurbaşkanlığına taşıyan toplumsal ve siyasi dengelerin özeti sayılabilir.

Cephe Yılları ve Askeri Eğitim

İlk ve orta öğrenimini Erzurum, Kerkük ve Edirne'de tamamlayan Sunay, Kuleli Askeri Lisesi'nden mezun oldu. 1917'de Birinci Dünya Savaşı sürerken subay adayı olarak eğitime katıldı ve kısa sürede Filistin cephesine sevk edildi. 1918'de Mısır'da İngilizlere esir düşen Sunay, esaret dönemini babasıyla birlikte aynı ülkede geçirdi. Yurda döndüğünde ülke yeni bir savaşın içindeydi.

Kurtuluş Savaşı'na gecikmeden katılan Sunay, Güney ve Batı cephelerinde görev aldı. Gaziantep ve Maraş'ta Fransız kuvvetlerine karşı çarpışan genç subay, ardından Eskişehir, Sakarya ve Başkomutan Meydan Muharebesi'nde de yer aldı. Kıta hizmetlerinde geçirdiği yılların ardından topçu yüzbaşısı rütbesiyle 1927'de Harp Okulu'nu, 1930'da ise Harp Akademisi'ni tamamladı.

Silahlı Kuvvetlerdeki Tırmanış

Cumhuriyet döneminde kariyeri basamak basamak yükselen Sunay, 1943'te albaylığa atandı. Bunu izleyen on beş yılda sırasıyla tuğgeneral (1949), tümgeneral (1952), korgeneral (1955) ve orgeneral (1958) oldu. Bu rütbelerde şu kritik görevleri üstlendi:

• 3. Zırhlı Tugay Komutanlığı ve Genelkurmay Harekât Daire Başkanlığı (tuğgeneral)
• 33. Tümen Komutanlığı (tümgeneral)
• 9. Kolordu Komutanlığı, Genelkurmay Harekât Başkanlığı ve Genelkurmay II. Başkanlığı (korgeneral)

3 Haziran 1960'ta Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na, iki ay sonra da Genelkurmay Başkanlığı'na atanan Sunay, 27 Mayıs 1960 sonrasında oluşan gergin siyasi atmosferde bu koltukta kaldı. Soğukkanlılığıyla kargaşanın tehlikeli noktalara taşınmasını önlediği geniş çevrelerce kabul görür. Görev süresi 1965'te dolmuş olsa da siyasi konjonktür yasal bir değişikliği zorunlu kıldı ve görevi Mart 1966'ya uzatıldı.

Cumhurbaşkanlığı Dönemi

1966 başında Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in sağlık sorunları makamı fiilen boşaltmıştı. Siyasi partiler kendi bünyelerinden ortak aday çıkaramayınca farklı çevreler bir askeri isim üzerinde uzlaşma ihtimalini gündemine aldı. Sunay, büyük partilerin büyük bölümü tarafından yeterince ılımlı bulunduğu için Genelkurmay Başkanlığından ayrıldığı gün Cumhuriyet Senatosu'na cumhurbaşkanlığı kontenjanından üye seçildi. 28 Mart 1966'da yapılan oylamada Türkiye Cumhuriyeti'nin beşinci cumhurbaşkanı oldu.

Yedi yıllık görev süresince partiler arası gerginliklerde denge unsuru olmaya çalışan Sunay, yasaların yorumlanmasına ilişkin bazı açıklamaları nedeniyle zaman zaman parti liderlerinin eleştirilerine muhatap kaldı. 1973'te görevi sona erdiğinde yerini Fahri Korutürk'e bıraktı; ardından Tabii Senatör sıfatıyla siyasi yaşamını sürdürdü.

1929'da Atıfet Hanım'la evlenen ve üç çocuk babası olan Sunay'ın adı, Kayseri'deki bir ilkokulda ve İstanbul'daki bir otelde yaşatılmaktadır. 22 Mayıs 1982'de İstanbul'da hayatını kaybeden Orgeneral Cevdet Sunay, Ankara Devlet Mezarlığı'nda toprağa verildi.