İlham Gencer Kimdir?

Türk müziğinin unutulmaz çınarı, caz piyanisti ve solist Bozkurt İlham Gencer, 30 Ağustos 1922 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca piyanosunun başından ayrılmayan usta sanatçı, Türk pop müziğinde aranjman dönemini başlatarak müzik tarihimizin seyrini kökten değiştirdi. Kendine özgü "piyanist şantör" tarzıyla tanınan Gencer, uzun ve üretken kariyerinin ardından 24 Mayıs 2023 günü Bodrum'da tedavi gördüğü hastanede 101 yaşında hayata gözlerini yumdu. Cumhuriyet ile yaşıt olan müzisyen, ardında devasa bir sanat mirası ve yetiştirdiği değerli yetenekler bıraktı.

Müziğe İlk Adım ve İlk Gençlik Yılları

Asıl adı İlham Osman Gencer olan sanatçı, ilerleyen yıllarda mahkeme kararıyla "Osman" ismini sildirip yerine "Bozkurt" ismini ekletti. Babası İbrahim Gencer ile annesi Nihal Türkaydı'nın evliliğinden doğan sanatçı, henüz altı aylık bir bebekken anne ve babasının boşanmasıyla büyük bir yaşam mücadelesinin içine doğdu. Müziğe olan yatkınlığı, 1931 yılında henüz beş yaşındayken annesinin evdeki konsol piyanoda ona verdiği ilk derslerle başladı. Herhangi bir akademik müzik eğitimi almadan, tamamen kendi yeteneği ve kulağıyla piyano çalmayı öğrenen Gencer, eğitim hayatına Kabataş Erkek Lisesi'nde başlayıp Beyoğlu Erkek Lisesi'nde noktayı koydu. Lise yıllarında ünlü sinema eleştirmeni Atilla Dorsay ile bir ikili kurarak okul konserlerinde sahne aldı ve dönemin popüler grubu Everly Brothers'ın şarkılarını seslendirdi. Henüz 12 yaşındayken, 1938 yılında Atatürk'ün cenaze töreni esnasında yaşanan izdihamda atların altında kalarak ağır yaralandı ve Teşvikliye Sağlık Yurdu'nda üç buçuk ay boyunca tedavi gördü.

Profesyonel anlamda müzik hayatına 18 yaşında adım atan genç piyanist, İstanbul'un seçkin eğlence mekânlarında sahne alarak adını duyurmaya başladı. Dönemin meşhur salonlarında hem piyanosunu çaldı hem de solistlik yaparak dinleyicileri büyüledi. Nişantaşı Kız Lisesi'nde öğrenci olan genç yetenek Ayten Alpman'ı keşederek onun müzik yolculuğunun başlamasına önayak oldu. İkili, 1949 yılında İstanbul Radyosu bünyesinde başladıkları programlarda 1963 yılına kadar birlikte solistlik yaptılar. Askerlik görevini 1951 yılında Ankara Sıhhiye Ordu Evi'nde tamamlayan Gencer, 1953 senesinde hayatının en değerli yatırımlarından birini yaptı. Ülkenin önde gelen iş insanlarının katıldığı bir müzayededen tam 30 bin lira ödeyerek bir Steinway konser piyanosu satın aldı. Bu meblağ, o yıllarda İstanbul Boğazı'nda üç adet lüks yalı almaya yetecek büyüklükteydi.

"Çatı" Kulübü ve Aranjman Devrimi

Özel hayatında 1953 yılında hayatını birleştirdiği Ayten Alpman ile yedi yıl süren evliliğinden İlhan ve Ayşe adında iki evladı dünyaya geldi. Bu evlilik 1960 yılında son bulsa da sanat ortaklıkları devam etti. Ülke genelindeki toplumsal olaylara karşı duyarlılığıyla da öne çıkan sanatçı, 1957 yılındaki yıkıcı Fethiye depreminin ardından çalıştığı kulüpte bir yardım kampanyası düzenleyerek topladığı 708 lirayı afet bölgesine ulaştırdı. Şişli'deki Site Sineması'nın üzerinde kiraladığı mekânda Türkiye'nin ilk seçkin caz kulüplerinden biri olan Çatı Gece Kulübü'nü hayata geçirdi. Bu mekân, dönemin müzisyenleri için adeta bir okul vazifesi gördü. Orkestrasında yer alan Ajda Pekkan ve Emel Sayın gibi dev isimler, müzik kariyerlerinin ilk adımlarını bu çatının altında attılar.

Tarihler 1961 yılını gösterdiğinde İlham Gencer, Fransız yorumcu Bob Azzam'ın meşhur eserine Fecri Ebcioğlu'nun yazdığı Türkçe sözlerle hayat verdi. "Bak Bir Varmış Bir Yokmuş" adıyla taşplağa okunan bu parça, Türkiye'de yaklaşık on yıl boyunca fırtınalar estirecek olan "aranjman" müzik akımının ilk kıvılcımı oldu. "Karakediler" vokal grubunun eşlik ettiği bu taşplak, Türk pop müzik tarihinin başlangıç noktası olarak tescillendi. Boğaziçi Müzik Festivallerinde de fırtına gibi esen Gencer; piyano, kuartet ve en iyi şarkı gibi kategorilerde birincilikler elde ederken, "İstanbul" ve "Cherbourg Şemsiyeleri" gibi eserleriyle ödülleri sildi süpürdü. Aynı zamanda Robert Akademi Armağanı'na layık görülen usta müzisyen, tiyatro dünyasına da katkıda bulunarak Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Gûlyabani oyununun sahne müziğini besteledi. İstanbul Ülkü Ocakları'nın talebiyle 3 Mayıs Türkçüler Bayramı'nın 30. yılı anısına bir de plak doldurdu.

Cumhuriyetin Yüz Yıllık Çınarı ve Kültürel Mirası

Sanatını Divan Oteli, Hilton, Tokatlıyan ve Çınar Oteli gibi Türkiye'nin en seçkin mekânlarında uzun yıllar icra eden Gencer, 1964 yılında Necla Gencer ile ikinci evliliğini yaptı. Bu evlilikten de müzisyen oğlu Bora Gencer dünyaya geldi. Aile bağlarıyla da Türk sanat dünyasının merkezinde yer alan Gencer'in amcazadesi İbrahim Gencer, dünyaca ünlü opera sanatçımız Leyla Gencer ile evliydi. Sivil toplum çalışmalarına da önem veren usta sanatçı, 1997 yılında 15 arkadaşıyla birlikte İstanbul'un Güzelliklerini Koruma ve Yaşatma Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı ve başkanlığını yürüttü.

Ömrünün son yıllarını Muğla'nın Bodrum ilçesinde geçiren usta sanatçı, 30 Ağustos 2022'de oğlu Bora Gencer'in organize ettiği görkemli bir törenle 100. yaş gününü kutladı. 2023 yılının Mart ayında kalbine takılan pille yaşama tutunmaya çalışan cazın efsane ismi, 24 Mayıs 2023 tarihinde hayata veda etti. Türk müziğinde açtığı çığır, geride bıraktığı onlarca plak ve yetiştirdiği sayısız sanatçıyla adı altın harflerle tarihe yazıldı. Sanat yaşamının 60. yılı anısına yayımlanan albümü ve ardından gelen seçkileriyle son gününe kadar üretmeye devam etti.

Unutulmaz Plakları ve Albümleri

• 1961 - Bak Bir Varmış Bir Yokmuş (Taşplak)
• 1962 - Yalnız Tek Bir Gece / Ne Olur Yapma (45'lik)
• 1965 - Zamane Kızları (Altın Mikrofon Finalisti)
• 1966 - Volare (Milano Baskısı Vinil)
• 2009 - Bir Yaşayan Çınar (60. Yıl Özel Albümü)
• 2015 - My Best Friends Are Vocalists (Caz Vokal Albümü)