Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin şafağına uzanan kritik eşiklerde hem cephede hem de meclis sıralılarında kararlı adımlarla yürüyen İhsan Sağlam, Türk siyasi ve askeri tarihinin önemli figürlerinden biridir. 1876 yılında Trabzon'da doğan Sağlam, vatan savunması ile millet temsilini bir araya getirerek hem cephelerde subaylık yapmış hem de meclislerde önemli görevler üstlenmiştir. Genç yaşta adım attığı üniformasını gururla taşıyan tecrübeli asker, Osmanlı Meclis-i Mebusanı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında halkın sesi olmayı başarmıştır. 29 Mart 1949 tarihinde hayata gözlerini yuman bu kıymetli şahsiyet, geride vatanı için harcanmış onurlu bir ömür bırakmıştır.
Trabzon'dan Payitahta Uzanan Eğitim Yılları
Tarihi kökleri köklü bir aileye dayanan İhsan Sağlam, Hacı Süleymanzade Tufan Necati Efendi'nin evladı olarak dünyaya gözlerini açtı. İlk eğitim basamaklarını doğduğu şehir olan Karadeniz'in incisi Trabzon'da tırmandı. Buradaki İptidai mektebini başarıyla tamamladıktan sonra askeri geleceğinin ilk tohumlarının atıldığı Trabzon Askeri Rüştiyesi'ne girdi. Başarılı geçen rüştiye yıllarının ardından askeri eğitimini bir üst seviyeye taşımak amacıyla imparatorluğun kalbi olan İstanbul'a doğru yola çıktı. İstanbul'un köklü kurumlarından Kuleli Askeri İdadisi'nde eğitim görerek askeri disiplini ve bilgiyi özümsedi. Eğitim hayatındaki bu başarılı grafiği onu 13 Nisan 1890 tarihinde Harp Okulu'nun kapılarına ulaştırdı. Üç yıllık yoğun ve disiplinli bir yükseköğrenim sürecinin ardından, 13 Mart 1893 tarihinde Piyade Teğmen rütbesiyle bu prestijli okuldan mezun oldu.
Cephelerden Asayiş Hizmetine Askeri Kariyeri
Mezuniyetinin hemen ardından vakit kaybetmeden 4. Ordu emrine atanan İhsan Sağlam, askeri kariyerinin ilk yıllarını Trabzon ve Erzincan bölgelerinde geçirdi. Burada Nizamiye 27. Alayının 3. Taburunda kritik görevler üstlendi. Mesleki yetkinliğiyle öne çıkan genç subay, 17 Eylül 1896'da Üsteğmen rütbesine terfi ettirilerek Trabzon Redif Taburu bünyesinde görevlendirildi. Ülkenin sınırlarının tehdit altında olduğu 1897 yılına gelindiğinde ise Osmanlı-Yunan Savaşı'na katılarak cephedeki yerini aldı. Savaş meydanında gösterdiği yararlılıkların ardından, 23 Ekim 1901'de Yüzbaşı rütbesine yükseldi ve Elazığ bölgesinde bulunan Nizamiye 74. Alayının 4. Taburunda Bölük Komutanlığı görevine getirildi. Aralık 1906'da ise Bitlis Redif Taburu'na nakledildi.
İmparatorluğun asayiş yapısını modernize etme çabaları çerçevesinde, 25 Temmuz 1909 tarihinde Doğu İlleri Jandarma düzenlemesi için kurulan özel kurul tarafından jandarma sınıfına geçirildi. Aynı yılın eylül ayında Diyarbakır Jandarma Tabur Komutanlığı görevine atandı. Asker yetiştirme hususundaki birikimi dolayısıyla 19 Ekim 1910'da Trabzon Jandarma Okulu Müdürlüğü görevine tayin edildi. Buradaki görevindeyken Binbaşı rütbesine yükseldi. Ancak bu dönemde siyasetle ilgilendiği iddiasıyla jandarma sınıfıdan eski sınıfına iade edildi. Hakkındaki iddialar nedeniyle 10. Kolordu Divanı Harbinde yargılanan Sağlam, mahkeme sonucunda suçsuz bulunarak beraat etti. Adalet önünde aklanmasının ardından yeniden jandarma sınıfına dönerek 13 Mart 1913'te Samsun Tabur Komutanlığına getirildi. Aynı yılın eylül ayında Diyarbakır Jandarma Alay Komutanı, 1914 yılının nisan ayında ise karşılıklı yer değişikliğiyle Bitlis Jandarma Alay Kumandanı oldu.
Osmanlı Mebusan Meclisinden Milli Mücadeleye
Askeri alandaki üstün başarıları, İhsan Sağlam'ı siyaset sahnesine de taşıdı. Bitlis'teki görevi esnasında, Mardin Milletvekili Ali Rıza Efendi'nin vefatı üzerine boşalan koltuk için yapılan seçimlerde, 20 Temmuz 1914 tarihinde Osmanlı Mebusan Meclisi'nin III. Dönemi için Mardin Milletvekili seçildi. Mayıs 1915'te ise askerlik mesleğinden emekliye ayrıldı. Yasama görevini, meclisin feshedildiği 23 Aralık 1918 tarihine kadar kesintisiz sürdürdü. Mondros Mütarekesi'nin ardından İttihat ve Terakki Partisi'nin kapatılmasıyla kurulan Teceddüt Fırkası'na katılarak partinin Yönetim Kurulu üyeliğine seçildi.
Vatan topraklarının işgal edilmeye başlanmasıyla birlikte doğduğu topraklara, Trabzon'a dönen tecrübeli devlet adamı, burada kurulan Müdafaayı Hukuk Cemiyeti bünyesinde aktif olarak çalıştı. Kurtuluş Savaşı'nın meşalesinin yakıldığı bu dönemde, TBMM'nin I. Dönemi için iki farklı bölgeden milletvekili seçildi. Diyarbakır'ı tercih eden Hamdi Efendi'nin yerine, Siverek Milletvekili sıfatıyla 17 Mayıs 1920'de Ankara'daki meclise katıldı. Ancak idari tecrübesine duyulan ihtiyaç nedeniyle meclise katılmasından hemen iki gün sonra, 19 Mayıs 1920'de Kayseri Mutasarrıflığına tayin edildi. Dönemin yasaları gereği milletvekilliği ile memurluğun bir arada yürütülmesi yasaklandığından, Kayseri'deki idari görevini tercih ederek 4 Ekim 1920'de meclis üyeliğinden istifa etti.
Valilikler ve Meclise Dönüş
Kayseri'deki başarılı yönetiminin ardından 17 Kasım 1920'de Ankara Valiliği gibi son derece kritik bir makama getirildi. 19 Nisan 1922'de ise Zonguldak Mutasarrıflığına atanan İhsan Sağlam, idari görevlerine hız kesmeden devam etti. Cumhuriyetin ilanına giden süreçte, 14 Ocak ile 11 Mayıs 1923 tarihleri arasında memleketi Trabzon'da Vali Vekili olarak görev yaptı. Yeni kurulacak TBMM'nin II. Döneminde halkını temsil etmek amacıyla 11 Ağustos 1923'te vali vekilliği görevinden ayrıldı. Yapılan seçimlerin ardından 26 Ağustos 1923'te Ergani (Maden) bölgesinden milletvekili seçilerek yeniden Ankara'ya döndü.
Görev süresi bitince İstanbul'a yerleşme kararı aldı. Hayatının geri kalan kısmında herhangi bir resmi görev veya işle meşgul olmayan Sağlam, sakin bir yaşam sürmeyi tercih etti. 29 Mart 1949 tarihinde vefat eden tecrübeli devlet adamı, evli ve üç çocuk babasıydı. Onun hem cephe hatlarında hem de bürokrasinin en üst kademelerinde sergilediği hizmet aşkı, Türk milletinin modernleşme ve kurtuluş mücadelesinin en değerli sayfalarından biri olarak tarihe geçmiştir.
İhsan Sağlam'ın çok yönlü idari ve siyasi kariyerinde görev yaptığı başlıca yerler şunlardır:
- Osmanlı Mebusan Meclisi ve TBMM bünyesinde Mardin, Siverek ve Ergani milletvekillikleri,
- Milli Mücadele dönemi ve sonrasında üstlendiği Kayseri ile Zonguldak mutasarrıflıkları,
- Genç cumhuriyetin inşası sürecinde yürüttüğü Ankara valiliği ile Trabzon vali vekilliği.