İhsan Eryavuz, 1877 yılında Üsküdar'da dünyaya gelen, Türk Kurtuluş Savaşı'na katılarak askeri başarılar elde eden ve erken Cumhuriyet döneminde milletvekilliği ile Bahriye Vekilliği görevlerini üstlenen önemli bir asker ve devlet adamıdır. Mühendishane-i Berr-i Hümâyun'u topçu subayı rütbesiyle bitiren Eryavuz, binbaşı rütbesindeyken ordudan emekli olmuş ve ardından sivil hayatta ticarete atılmıştır. Yeni kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde üç dönem boyunca milletvekili olarak yer alan siyasetçi, hem cephede hem de meclis çatısı altında ülkenin kuruluş sürecinde aktif rol oynamıştır.
Askerlik Yılları ve Meclis Çalışmaları
Eryavuz, askeri eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra orduda çeşitli görevlerde bulundu. Doğuda görev yaptığı esnada, askeri idare tarafından Almanya'ya sevk edilmesine yönelik bir karar alındı. Bu kararın ardından Karadeniz kıyısındaki Samsun'a ulaşan İhsan Bey, buraya ailesini yerleştirmesine rağmen planlanan Almanya seyahatini gerçekleştiremedi. Yaşanan bu gelişme üzerine tekrar İstanbul'a yöneldi. Annesinin evine yerleşerek hayatını burada sürdürdü.
Askeri kökenli siyasetçi, ordu saflarından binbaşı olarak ayrıldıktan sonra ticari faaliyetlerle ilgilense de vatan savunması söz konusu olduğunda tereddüt etmeden cepheye koştu. Türk Kurtuluş Savaşı'na aktif katılım sağlayan Eryavuz, milli mücadelenin zaferle taçlanmasının ardından siyasi arenada kendine yer buldu. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci, ikinci ve üçüncü dönemlerinde Cebelibereket (Osmaniye) milletvekili sıfatıyla parlamento çalışmalarına katıldı. Bu süreçte kritik görevler üstlenen tecrübeli devlet adamı, 1922 ile 1923 yılları arasında Ankara İstiklâl Mahkemesi başkanı olarak hukuk alanında da önemli bir sorumluluk yerine getirdi.
Bakanlık Dönemi ve İş Bankası'nın Kuruluşu
Cumhuriyet'in ilanından sonra devlet kadrolarında yükselmeye devam eden Eryavuz, 1924 yılından 1928 yılına kadar görev yaptı. Fethi Okyar ve İsmet İnönü tarafından kurulan hükûmetlerde Bahriye Vekili olarak kabinede yer aldı. Denizcilik alanındaki politikalara yön veren eski asker, ekonomik kalkınmanın da öneminin farkındaydı.
İhsan Eryavuz'un kariyeri boyunca üstlendiği başlıca siyasi ve iktisadi roller şu şekilde özetlenebilir:
- Cebelibereket (Osmaniye) milletvekilliği
- Ankara İstiklâl Mahkemesi başkanlığı
- Fethi Okyar ve İsmet İnönü hükûmetlerinde Bahriye Vekilliği
- Türkiye İş Bankası kurucu ortaklığı ve yönetim kurulu üyeliği
Bu doğrultuda, ülkenin ilk milli bankası olan Türkiye İş Bankası'nın kuruluş çalışmalarında aktif bir rol oynadı. Kurucuları arasında yer aldığı bu önemli finans kuruluşunun aynı zamanda yönetim kurulu üyeliği görevini yürüterek genç cumhuriyetin iktisadi yapılanmasına katkı sundu.
Yavuz-Havuz Davası ve Yüce Divan Yargılaması
İhsan Eryavuz'un parlak siyasi kariyeri, Yavuz zırhlısının bakımı ve onarımı için açılan ihale süreciyle sarsıldı. Geminin tamiratı amacıyla satın alınacak havuz ihalesinde, bir Fransız firmasından rüşvet aldığı suçlamasıyla karşı karşıya kaldı. Bu ağır iddia neticesinde Yüce Divan karşısına çıkarılan Eryavuz, uzun süren yargılamalar sonucunda 1928 yılında suçlu bulunarak hüküm giydi.
Tarihe Yavuz-Havuz Yolsuzluğu adıyla geçen bu tarihi olay, Cumhuriyet'in hukuk sisteminde önemli bir dönüm noktası oluşturdu. Zira Yüce Divan tarafından Cumhuriyet tarihi boyunca verilen ilk mahkûmiyet kararı bu yargılama ile kayıtlara geçti. Kararın kesinleşmesiyle birlikte, 26 Ocak 1928 tarihinde Eryavuz'un milletvekilliği sıfatı sona erdi. Siyasi hayatı trajik bir şekilde kapanan eski vekil, yaşamının son dönemini sessizlik içinde geçirdi. 6 Mart 1947 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.