Türk tıp tarihinin en önemli kurucularından olan Prof. Dr. İbrahim Ethem Ulagay, 5 Ocak 1880'de İstanbul'da doğdu. Ömrünü bilime ve yerli ilaç üretimine adayan ünlü hekim, 18 Eylül 1943'te yine İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'den mezuniyetiyle başlayan bu yolculuk, Gedikpaşa'da bir evin alt katından dev bir fabrikaya uzanan büyük bir başarı hikayesidir. Kendisi tıp profesörü, eczacı, hekim ve kimyagerdir. Ülkenin ilk yerli ilaç fabrikasını kurarak sağlık sektöründe bağımsızlığın öncüsü olmuştur. Tıp dünyasındaki öncü adımlarıyla adını tarihe altın harflerle yazdırmıştır.
Laboratuvardan Akademiye Uzanan Yıllar
Orta öğrenimini Mülkiye Rüştiyesi bünyesinde başarıyla tamamlayan İbrahim Ethem Bey, meslek hayatına yön verecek adımları bu yıllarda kararlılıkla attı. Lise eğitimini ise Tıbbiye İdadisi'nde bitirdi. Mesleki ihtisasını taçlandırmak amacıyla Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'ye girdi. Buradan 1903 yılında biyokimya alanında başarıyla mezun oldu. Fakültenin kurucularından olan Deycke Paşa'nın yanında yakın tıp çalışmaları yürüttü. Onun rehberliğinde, o dönem için yeni bir alan olan biyokimya branşına yöneldi. Aldığı bu üst düzey eğitimini pratik alana aktarmak amacıyla Gülhane Seririyat Hastanesi bünyesinde görev almaya başladı. Genç hekim, hastanenin ilk laboratuvarını kendi elleriyle sıfırdan kurarak adını duyurmayı başardı. Laboratuvar kurma konusundaki bu benzersiz tecrübesi, ona tıp camiasında yeni kapılar açtı. Çok geçmeden İngiliz Bahriye Hastanesi'nin de laboratuvarını kurma görevini üstlendi. Burada da başarılı laboratuvar çalışmaları sergiledi. Akademik yetkinliğiyle dikkat çeken Ulagay, mezun olduğu okul olan Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'de laboratuvar şefliğine getirildi. Aynı dönemde Darphane-i Amire bünyesinde baş kimyager olarak da önemli çalışmalar yürüttü.
Gedikpaşa'dan Türkiye'nin Dev İlaç Fabrikasına
Ulagay'ın girişimci ruhu, ilaç sektöründeki en önemli atılımların önünü açtı. İlk ilaç yapım çalışmalarını Gedikpaşa'daki evinin alt katında başlattı. Gedikpaşa'daki evinin alt katında kurduğu küçük atölyede yerli ilaç formülleri üzerinde çalışan Ulagay, kısıtlı imkanlara rağmen gösterdiği azimle Türkiye'nin modern ilaç sanayisinin ilk tohumlarını burada attı. Yıllar süren titiz araştırmaları, 1928 yılında büyük bir kurumsal kimliğe büründü. Tüm ilaç üretim ve ticaret süreçlerini tek bir çatı altında toplamayı başardı. Böylece Türkiye'nin tıp dünyasına yön veren İbrahim Etem Kimyaevi'ni kurdu. Bu yeni şirket çatısı altında ilaç üretim ve ticaret faaliyetlerini bir araya getirdi. Mustafa Kemal Atatürk de Ulagay'ın bilimsel çalışmalarına çok büyük önem verdi. Atatürk, bilim ve araştırma odaklı düzenlenen özel toplantılara kendisini bizzat davet etti. Bilim insanlarıyla yapılan bu toplantılarda ülkenin geleceği için fikir alışverişinde bulundu. Ayrıca Atatürk rahatsızlandığı dönemde, idrar tahlili tetkiklerini gerçekleştiren isim yine İbrahim Ethem Bey oldu. Atatürk'ün sağlığı için yapılan bu tahliller onun güvenirliğini simgeliyordu.
Köklü Aile Bağları ve Seçkin Çevre
Tıp ve kimya alanındaki üstün başarılarının yanı sıra düzenli aile yaşamıyla da örnek olan hekim, Seyyide Münire Hanım ile evlenerek dört çocuk sahibi oldu. Bu evlilikten şu evlatları dünyaya gelmiştir:
- Rasin
- Nezih
- Ali Suat
- İlhan
Aile bağları, sonraki nesillerde de Türk entelektüel dünyasına son derece değerli ve saygın isimler kazandırmaya devam etti. Ülkemizin tanınmış ekonomist ve akademisyenlerinden Osman Ulagay'ın dedesi olan İbrahim Ethem Bey, döneminin saygın aileleriyle de dünürlük ilişkileri kurdu. Psikiyatr Mazhar Osman Usman ile Hüsnü Kortel bu isimler arasındaydı. Ömrünü tıp ve kimyaya adamış bu değerli bilim insanı, bıraktığı köklı mirasla anılmaktadır. İstanbul'da 1943 yılında vefat eden profesör, geride asla silinmeyecek izler bıraktı. Onun adı bugün hala Türk tıp ve eczacılık dünyasında saygıyla yad edilmektedir.