Cumhuriyet döneminin en üretken ve yenilikçi sanatçılarından biri olan Hüseyin Gezer, Türk yontu sanatının modernleşme sürecine yön veren en önemli isimler arasında yer alır. 1920 yılında Mersin'in Mut ilçesine bağlı Kıravga Köyü'nde dünyaya gelen usta sanatçı, 27 Aralık 2013 tarihinde hayata gözlerini yumana dek hem özgün eserleriyle hem de akademik kimliğiyle kültür hayatımızı zenginleştirdi. Heykel sanatında mekân, oran ve kompozisyon dengelerini matematiksel bir disiplinle ele alan Gezer, özellikle anıt tasarımlarında geleneksel kaide algısını yıkarak çağdaş bir estetik anlayış kurmayı başardı.
Akademiden Paris'e Uzanan Sanat Yolculuğu
Usta heykeltıraşın çocukluk ve gençlik yılları, Anadolu'nun farklı köşelerinde eğitim alarak geçti. İlk öğrenimini doğduğu Mut ilçesinde tamamlayan Gezer, ortaokul eğitimi için Silifke'nin yolunu tuttu. Ardından Balıkesir Necatibey Öğretmen Okulu'na girerek buradan 1940 yılında başarıyla mezun oldu. Mezuniyetinin akabinde bir yıl boyunca öğretmenlik mesleğini icra etti. Vatani görevini tamamladıktan sonra hayatının dönüm noktalarından birini yaşadı.
Dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'in özel ilgisi ve talimatıyla, genç öğretmenin zorunlu hizmet yükümlülüğü ertelendi. Bu karar, onun 1944 yılında Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü'ne girmesine olanak tanıdı. Akademide efsanevi heykeltıraş Rudolf Belling'in atölyesinde eğitim gören ve üstün yeteneğiyle dikkat çeken Gezer, 1948 yılında bu saygın eğitim kurumundan mezuniyetini başarıyla elde etti. Kazandığı burs sayesinde sanatın kalbi sayılan Paris'e gitme fırsatı buldu.
Fransa'daki eğitim sürecinde Julian Akademisi'nde Prof. Gimond ile birlikte çalışarak vizyonunu genişletti. Paris atölyelerinde edindiği modern birikimi memleketine taşımak üzere 1950 yılında yurda döndü. Vakit kaybetmeden Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü'ne asistan kadrosuyla göreve başladı. Akademi çatısı altında modlaj öğretmenliği, atölye hocalığı, müdür yardımcılığı ve müdürlük gibi pek çok idari sorumluluk üstlendi. Hüseyin Gezer'in üstlendiği önemli idari ve akademik görevler şu şekildedir:
- Modlaj ve atölye öğretmenliği
- Güzel Sanatlar Akademisi müdür yardımcılığı, müdürlüğü ve başkanlığı
- Resim ve Heykel Müdürlüğü (1969-1976)
Uzun yıllar boyunca hem genç sanatçı adayları yetiştirdi hem de kurumun gelişimine katkı sağladı. Akademideki özverili çalışmaları ve kanun kapsamındaki akademik ilerleyişi sonucunda 'profesör' unvanına layık görüldü.
Matematiksel Denge ve Dinamik Arayışlar
Hüseyin Gezer'in sanat hayatı, biçimsel arayışlar açısından belirgin dönemlere ayrılır. Özellikle 1950 ile 1960 yılları arasındaki on yıllık süreçte, heykellerinde mekân ve kompozisyon dengelerini matematiksel temellere oturtmaya çalıştı. Sanatçının bu rasyonel yaklaşımının en somut yansımaları, Efe'nin Aşkı ile Çocuk ve Ana adlı kompozisyonlarında kendisini açıkça hissettirir. Bu eserler, biçimlerin uzaydaki geometrik düzenini yansıtır.
Buna karşın usta yontucunun anıt çalışmaları, statik ve matematiksel kuralların tam tersi bir eksende şekillenmiştir. Yatay ve dikey çizgilerin hâkim olduğu durağan yapının aksine, anıtlarında dinamizm başroldedir. Çapraz çizgilerin (diyagonallerin) ördüğü bu hareketli tasarımlar, izleyicide güçlü bir coşku duygusu uyandırır. Gezer'in yapıtlarında ana çatı ile onu oluşturan plastik elemanların birbiriyle kurduğu ilişkiler son derece berrak ve anlaşılırdır.
Öte yandan Gezer, heykel sanatında çığır açan kuramsal bir yeniliğe de imza atmıştır. Geleneksel olarak heykeli yalnızca üzerinde taşıyan cansız bir beton blok olarak görülen kaide kavramına ilk kez karşı çıkmıştır. Bu radikal duruşunu, Antalya kentinde inşa ettiği ünlü Antalya Anıtı üzerinden somutlaştırmıştır. Gezer, kaidenin sadece taşıyıcı bir unsur olmadığını savunmuştur. Onun yerine kaidenin de anıtın genel ritmine, plastik yapısına ve sanatsal ifadesine doğrudan katılması gerektiğini savunmuştur.
Sanatçının imzasını taşıyan diğer önemli ve abidevi çalışmalar arasında Hacettepe Üniversitesi kampüsünde yükselen Bayraklaşan Atatürk Anıtı ile İstanbul'daki görkemli Fatih Sultan Mehmet Anıtı yer almaktadır. Bu anıtsal yapıtlar, Gezer'in estetik teorilerini kamusal alana nasıl yansıttığının en güçlü örnekleridir. Sanatçın Türk heykel tarihine damga vuran başlıca yapıtları şunlardır:
- Hacettepe Üniversitesi Bayraklaşan Atatürk Anıtı
- Fatih Sultan Mehmet Anıtı
- Antalya Anıtı
- Efe'nin Aşkı
- Çocuk ve Ana