Çerkes kültür dünyasının ve edebiyatının mihenk taşlarından biri olan Hayriye Melek Hunç, 1896 yılında Balıkesir'in Manyas ilçesine bağlı Hacıosman köyünde dünyaya gözlerini açtı. Wıbıx/Çerkes kökenli bir yazar olan Hunç, Çerkes toplumunda kalemini eline alarak eser üreten ilk kadın yazar ünvanını taşımasıyla bilinir. Soylu bir ailenin kızı olarak başladığı yaşam yolculuğunda, hem aldığı batılı eğitim hem de çok dilli birikimiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde dikkat çeken bir aydın olarak temayüz etti. Gazetecilik faaliyetleri ve sivil toplum çalışmaları aracılığıyla kendi toplumunun sesini duyurmayı hedefleyen yazar, kadınların sosyal hayattaki rolünün güçlenmesi için yoğun bir mücadele yürüttü.
Soylu Bir Aileden Notre Dame de Sion'a
Hayriye Melek'in karakterinin ve vatanseverlik duygusunun şekillenmesinde babası Kasbolat Bey'in rolü büyüktür. Kasbolat Bey, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı esnasında Manyas civarından gönüllü Çerkes süvarilerinden oluşan askeri bir birlik kurarak cepheye koşmuş ve devlete destek sağlamıştı. Böyle kahraman bir babanın evladı olan Hunç, eğitim hayatına İstanbul'un seçkin okullarından Notre Dame de Sion Fransız Kız Lisesi'nde devam etti. Fransız okulundaki eğitiminin ardından yazar, beş farklı dilde yetkinlik sağladı:
- Türkçe
- Fransızca
- Adıgece
- Abazaca
- Wıbıxça
Bu zengin dilli yapı, edebi kariyerinin temel harcı oldu.
Basın Hayatı ve Sosyal Mücadeleleri
Genç yaşlarından itibaren toplumun aydınlanması ve örgütlenmesi için sorumluluk üstlenen Hunç, 17 Kasım 1908 tarihinde kurulan Çerkes İttihat ve Teavün Cemiyeti'nin kurucu kadrosu arasında yer aldı. Kadınların cemiyet hayatına girmesini teşvik eden bu önemli adımın ardından yazar, yazı hayatına da hız verdi. 1911-1914 yılları arasında yayımlanan ve geniş kitlelere ulaşan Qhuaze (Rehber) gazetesinde köşe yazıları kaleme aldı. Gazetecilikteki başarısını bir adım öteye taşıyarak, 1920 senesinde neşredilen Diyane (Annemiz) dergisinin başyazarlık görevini üstlendi. Hem gazete hem de dergi, Türkçe ve Adıgece dillerinde yayın yaparak kültürel mirasın korunmasında köprü oldu.
Fırtınalı Bir Yaşamın Ardından Kalan Miras
Özel hayatında dönemin önemli şahsiyetleriyle evlilikler yaptı. 1919 senesinde Yusuf İzzet ile hayatını birleştirdi. Eşinin vefat etmesinin ardından hayatında yeni bir sayfa açan yazar, 1931 yılında ünlü bilim insanı Prof. Aytek Namitok ile dünya evine girdi. Hayatı boyunca kalemiyle, fikirleriyle ve toplumsal duyarlılığıyla var olan öncü yazar, 24 Ekim 1963 tarihinde aramızdan ayrıldı. Geride bıraktığı entelektüel miras ve Çerkes kadınlarının önünü açan mücadeleci ruhu, bugün de saygıyla anılmaya devam etmektedir.