Türkiye'nin yakın siyasi ve idari tarihine damga vuran en önemli bürokratlardan biri olan eski Olağanüstü Hal (OHAL) ve İstanbul Valisi Hayri Kozakçıoğlu, Manisa Alaşehir'de başlayan yaşam yolculuğunu 23 Mayıs 2013 tarihinde İstanbul Sarıyer'deki konutunda hazin bir şekilde noktalamıştır. Cumhuriyet'in en kritik dönemlerinde üstlendiği mülki amirlik, emniyet müdürlüğü ve milletvekilliği görevleriyle tanınan tecrübeli devlet adamı, ardında derin tartışmalar ve önemli idari kararlarla dolu bir miras bırakmıştır. Kendine has yönetim tarzı ve güvenlik bürokrasisindeki etkin rolüyle hafızalarda yer edinen Kozakçıoğlu, TBMM bünyesinde parlamenter olarak da halkına hizmet etmiştir.
Mülki İdare Amirliğinden Olağanüstü Hal Valiliğine
Hayri Kozakçıoğlu, 1938 yılında Manisa'nın Alaşehir ilçesinde doğmuştur. İlk ve ortaokul eğitimini bu ilçede tamamladı. Ortaöğrenim sürecinin ardından lise eğitimi için İzmir'e yönelen Kozakçıoğlu, 1955 senesinde İzmir Atatürk Lisesinden başarıyla mezun olmuştur. Devlet yönetimine duyduğu ilgi onu Ankara'ya taşımış ve aynı yıl Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesine adım atmıştır. Fakülteden 1959 yılında mezun oldu. Aynı yıl İçişleri Bakanlığı bünyesinde kaymakam adayı olarak göreve başladı.
Mesleki basamakları hızla tırmanan genç bürokrat, mülki idare amiri unvanıyla Anadolu'nun farklı köşelerinde kaymakamlık görevlerini titizlikle icra etmiştir. Hizmet verdiği bu ilçeler şunlardır:
- Çamlıhemşin ve Ardeşen
- Delice ve Çüngüş
- Çınar, Kepsut ve Gökçeada (İmroz)
Taşra teşkilatlarındaki bu yoğun mesainin akabinde, 1970 yılında mülkiye müfettişliği unvanını kazanmış ve devamında başmüfettişliğe yükselmiştir. Kamu düzeni ve güvenlik sistemlerine dair bilgi birikimini artırmak amacıyla bir dönem yurt dışında çeşitli inceleme ve araştırmalarda bulunmuştur. İncelemelerinin ardından 1978'de Erzurum Valiliğine atandı.
Erzurum'daki çalışmalarının ardından vali kadrosuyla İstanbul Emniyet Müdürlüğü görevine getirilmiştir. Buradaki mesaisi yaklaşık bir buçuk yıl sürdü. Ülkenin kaderini değiştiren 12 Eylül 1980 askeri müdahalesinin ardından yeni bir görevlendirme yapıldı. Sonrasında Adana Valiliği görevine tayin edildi. Adana'da üç yıl, ardından Sakarya'da ise üç buçuk yıl vali olarak görev yaptıktan sonra, 12 Ocak 1987 tarihinde Güneydoğu'nun kalbi sayılan Diyarbakır Valiliği görevine getirilmiştir. Diyarbakır'daki valilik süreci devam ederken, bölgedeki kritik durumlar göz önünde bulundurularak 19 Temmuz 1987 tarihinde yeni kurulan Olağanüstü Hal Bölge Valiliği görevine atanmış ve bu unvanı taşıyan ilk isim olmuştur.
İstanbul Valiliği Dönemi ve Örtülü Ödenek Tartışmaları
Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki idari liderliğinin ardından Kozakçıoğlu, 19 Ağustos 1991 tarihinde Türkiye'nin en büyük metropolü olan İstanbul Valiliğine tayin edilmiştir. İstanbul'daki görevi esnasında, geçmiş dönemlerdeki idari tasarrufları nedeniyle kamuoyunun ve medyanın odağı haline gelmiştir. 1 Eylül 1993 tarihinde Sabah Gazetesi'nde yayınlanan bir haber, Türk siyasi hayatında uzun yıllar konuşulacak bir iddiayı gündeme taşımıştır. Bu iddiaya göre, Kozakçıoğlu'nun Olağanüstü Hal Bölge Valiliği yaptığı dönemde, Birleşmiş Milletler mülteci fonuna ait olduğu belirtilen 2 milyar lirayı (yaklaşık 250 bin dolar) kendi şahsi hesaplarına aktardığı öne sürülmüştür.
Gündemi sarsan bu ithamlar karşısında savunma yapan tecrübeli vali, paranın dönemin İçişleri Bakanı Mustafa Kalemli'nin bilgisi ve onayı dahilinde 12 Ağustos 1991'de kendi hesabına geçirildiğini ifade etmiştir. Ayrıca bu meblağın, bölge valiliğinin resmi talebi üzerine 18 Ocak 1993 tarihinde ilgili birimlere eksiksiz olarak iade edildiğini savunmuştur. Ancak dönemin İçişleri Bakanı Kalemli, bahse konu olan bu mali işlemden hiçbir şekilde haberdar olmadığını kamuoyuna açıklamıştır. Süreç hükümet kanadında büyük yankı buldu. Krizin büyümesi üzerine dönemin Başbakanı Tansu Çiller, İstanbul Valisi'ni doğrudan istifaya davet etmiştir. Öte yandan Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ise tartışmalara farklı bir boyut kazandırarak, paraların örtülü ödenekten terörle mücadele faaliyetleri kapsamında sağlandığını dile getirmiştir. Demirel, harcamaların detaylarının açıklanması durumunda devletin ciddi bir sıkıntı içerisine gireceğini vurgulamıştır.
Parlamento Yılları ve Hazin Veda
Büyük gürültü koparan bu idari ve mali tartışmaların gölgesinde Kozakçıoğlu, İstanbul Valiliği görevini 1 Kasım 1995 tarihinde halefi Rıdvan Yenişen'e devrederek bürokratik kariyerini sonlandırmıştır. Bürokrasiden siyasete adım atan eski vali, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) 20. ve 21. dönemlerinde İstanbul milletvekili olarak parlamento çatısı altında görev almıştır. Ankara'daki siyasi mesaisi boyunca yasama faaliyetlerine katılarak kentine ve ülkesine hizmet etmeyi sürdürmüştür.
Özel yaşamında evli ve üç çocuk babasıydı. Emeklilik yıllarında kamusal alandan büyük ölçüde uzaklaşmıştır. Hayri Kozakçıoğlu, 23 Mayıs 2013'te vefat etti. Sarıyer'deki evinde cansız şekilde bulunan eski valinin vefatı üzerine geniş çaplı inceleme başlatıldı. Güvenlik güçleri tarafından olay yerinde yapılan detaylı incelemeler ve otopside, göğsüne yakın mesafeden ateşlendiği saptanan tek bir mermiyle yaşamını yitirdiği tespit edilmiştir. Adli makamlarca yürütülen soruşturma neticesinde, eski valinin ölümünün intihar olduğu kayıtlara geçmiştir. Kozakçıoğlu'nun bu ani ve trajik vefatı, Türk siyaset ve bürokrasi dünyasında derin bir üzüntüyle karşılanmıştır.