Denizli'nin Çameli ilçesine bağlı Gökçeyaka köyünde 1933 yılında dünyaya gelen Hayri Dev, geleneksel Türk halk müziğinin ve unutulmaya yüz tutmuş çam düdüğü sanatının en önemli temsilcilerinden biri olarak 18 Temmuz 2018'deki vefatına kadar bu kültürü yaşatmıştır. Küçük yaşlarda çobanlık yaparak geçimini sağladı. Müziğle tanışan sanatçı, hayatı boyunca Teke yöresine özgü ezgileri hem yurt içinde hem de Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde sergileyerek Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazineleri envanterine adını yazdırmıştır. Geleneksel mirası gelecek kuşaklara aktarma misyonunu Denizli Belediyesi Konservatuvarı bünyesinde verdiği derslerle taçlandıran usta müzisyen, kendine has yorumu ve icrasıyla Masıt Kırığı ezgilerini dünya sahnesine taşımayı başarmıştır.
Çobanlıktan Üç Telli Saza Uzanan Yolculuk
Gökçeyaka köyü, hemen her evinde cura yapılan ve çam düdüğü çalınan özel bir müzik merkezi gibiydi. Hayri Dev, çocukluk yıllarında ailesinin koyunlarını güttü. Köyünde okul olmadığı için eğitim alamadı. Okuma yazmayı ise askerlikte öğrendi. Dedesinin tavsiyesiyle henüz on beş yaşındayken geleneksel üç telli sazı çalmaya başladı. Çevresindeki aşıkların karşılıklı atışmalarını hayranlıkla dinleyerek onların söylediği türküleri hafızasına kazıdı. Müzik konusundaki teknik bilgisini ise yörenin önemli kemancılarından Hasan Yıldırım sayesinde pekiştirdi. Zamanla Masıt Kırığı adı verilen dokuz sekizlik hareketli mahalli ezgileri başarıyla seslendirdi. Çam düdüğü yapımında kısa sürede ustalaştı. Cura ve çam düdüğü ile oluşturduğu ezgilerden ortaya çıkan Karaman Kırığı adlı müziğiyle düğünlerde sahne aldı.
Belgeselden Avrupa Sahnelerine
Fransız araştırmacı Jérôme Cler, 1992 yılında Teke yöresi müzik kültürünü incelemek üzere Türkiye'ye geldi. Bu sırada Hayri Dev ile tanıştı. Bu tanışmanın ardından Fransız araştırmacı, on beş kişilik geniş bir ekiple köyü tekrar ziyaret etti. Gulya Mirzoeva, usta müzisyenin yaşamını konu alan bir film çekti. Ormanların Arkasında adını taşıyan bu belgesel çalışması, Dev'in hayatını sinemaya aktardı. Avrupalı akademisyenler usta müzisyene yoğun ilgi gösterdi. Gelen davet üzerine Fransa'da konserler verdi. Avrupa yolculuğu sadece Fransa ile sınırlı kalmadı. Sanatçı, Avrupa turnesi kapsamında birçok ülkede sahne alarak dinleyicileriyle buluştu:
- Fransa
- Hollanda
- Belçika
- Almanya
- İtalya
Böylece yerel ezgiler, sınırları aşarak Avrupa'nın sanat merkezlerinde yankılandı.
Koca Usta ve Kültürel Mirası
Hayri Dev, çok yönlü yetenekleri ve el becerileri nedeniyle çevresinde Koca Usta lakabıyla anılıyordu. Sanatçı, elinden her işin geldiğini ancak sadece çobanlığı ve müzisyenliği tercih ettiğini dile getirdi. Zor zamanlar geçirmesine rağmen müziğten asla vazgeçmedi. İkisi erkek, üçü kız olmak üzere beş çocuk babası olan sanatçı, ailesini de müziğe yönlendirdi. Çocuklarıyla birlikte Kısmet adını verdikleri bir orkestra kurarak düğünlerde ve eğlencelerde çalmaya devam ettiler. Yerel kültürün yayılması için çeşitli gösteriler düzenledi. Çameli Halk Eğitim Merkezi bünyesinde oluşturulan on kişilik bir ekiple Türkiye turnesine çıktı. Grup, 2004 yılında Ankara'da, 2005'te İstanbul'da ve 2007'de İzmir'de başarılı performanslar sergiledi. Usta sanatçı, edinmiş olduğu benzersiz müzik birikimini Denizli Belediyesi Konservatuvarı'nda dersler vererek genç öğrencilere aktardı. Kültürel miras taşıyıcısı kimliğiyle ulusal envantere girerek Türk halk müziğinde kalıcı bir iz bıraktı. Hayri Dev'in çam düdüğü ve cura ile hayat verdiği ezgiler, Anadolu'nun köklü kültürünü yansıtan eşsiz birer hazinedir. Onun çabaları sayesinde unutulmaya yüz tutmuş bu müzik mirası, hem Türkiye'de hem de dünya genelinde hak ettiği değeri görmüştır. Koca Usta'nın sanata olan bu eşsiz bağlılığı, gelecek nesiller için daima ilham verici bir örnek olmaya devam edecektir.