Türkiye'nin sanayi ve doğa tarihinde silinmez izler bırakan Hayrettin Karaca, 4 Nisan 1922 tarihinde Bandırma'da dünyaya geldi. Kırım'dan göç eden muhacir bir ailenin evladı olarak dünyaya gelen Karaca, yüksek çevre bilinci ve kurucusu olduğu TEMA Vakfı vasıtasıyla Anadolu topraklarını koruma mücadelesine ömrünü adadı. Hem yerli sanayinin öncülerinden biri oldu hem de doğa sevgisiyle milyonların gönlünde taht kurarak Toprak Dede unvanını kazandı. Ömrünün son gününe kadar ağaçlandırma ve erozyonla mücadele faaliyetlerini sürdüren bu eşsiz şahsiyet, 20 Ocak 2020'de İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Sanayiden İhracat Liderliğine Uzanan Başarı Yolu
Babası Örmeci Hocazade Halil Efendi ile annesi Zehra Hanım'ın tekstil geleneğini devralan genç Hayrettin, lise eğitimini tamamladıktan sonra aile işletmesinin yönetimini üstlendi. Triko ve örme alanında faaliyet gösteren bu aile şirketini, kısa süre içerisinde Türkiye'nin en başarılı ve saygın sanayi kuruluşlarından biri haline getirmeyi başarıdı. Karaca firması tekstil sektöründe öncüydü. Şirket, kısa sürede ülkenin ihracat lideri konumuna yükseldi. Üstelik bu büyük ticari atılımı, Türkiye'deki diğer benzer kuruluşlardan yaklaşık yirmi yıl önce gerçekleştirerek sektöre yön verdi. Ellili yaşlarına kadar iş dünyasında fırtınalar estiren başarılı iş insanı, hayatının ikinci yarısında ise yönünü tamamen doğaya çevirecekti.
Hayrettin Karaca'nın hayatı boyunca başında bulunduğu ve yönettiği başlıca kuruluşlar şunlardır:
- Karaca firması (Triko-örme sanayi kuruluşu)
- Karaca Arboretumu (Yalova'daki gen koruma merkezi)
- TEMA Vakfı (Erozyonla mücadele kuruluşu)
Yalova'dan Dünyaya Yayılan Yeşil Miras: Karaca Arboretumu
Girişimci ruhunu doğa sevgisiyle harmanlayan Hayrettin Karaca, ellili yaşlarında Türkiye'nin ilk özel arboretumunu kurmak için kolları sıvadı. Yurt içi ve yurt dışı seyahatlerinde gittiği her köşeden özenle topladığı tohumlarla Yalova'da eşsiz bir botanik cenneti inşa etti. Yıllar süren titiz çalışmalarla şekillenen Karaca Arboretumu, bugün dünya çapındaki botanik uzmanları tarafından bilinen ve saygı duyulan bir merkez konumundadır. Yaklaşık 14.000 farklı bitki türüne ev sahipliği yapan bu devasa bahçe, aynı zamanda ülkenin yok olma tehlikesi altındaki türleri için hayati bir gen koruma merkezi görevi üstleniyor. Yılda iki defa bilim dünyasıyla buluşan "Arboretum Magazine" dergisi de bilim insanlarının araştırma ve görüşlerini sundukları saygın bir platform olarak faaliyetlerini sürdürüyor. Hannover Üniversitesi'nden ekoloji profesörü Franz H. Meyer, Hayrettin Karaca'nın bu benzersiz çabasından bahsederken onun hiçbir kişisel çıkar gütmeden kendini insanlığa adamış bilge karakterini özellikle vurgulamıştır.
Toprak Dede'nin TEMA Mücadelesi ve Aile Yaşamındaki Acılar
Yeşile adanış bir ömrün en somut adımı, Türkiye'nin çölleşmesini önlemek amacıyla kurulan TEMA Vakfı oldu. Hayrettin Karaca, vakfın kurucuları arasında yer alarak ve onursal başkanlığını üstlenerek hayatının sonuna kadar erozyonla mücadele etti. Toplumun her kesimine çevre bilincini aşılayan bu çabaları nedeniyle halk ona sevgiyle "Toprak Dede" ismini verdi. Kendisiyle gerçekleştirilen derin söyleşilerden derlenen "Erozyon Dede - Hayrettin Karaca Kitabı" isimli eser, onun çevre mücadelesini ve yaşam felsefesini gelecek nesillere aktaran önemli bir kaynak haline geldi.
Bu görkemli kariyerin arkasında derin acılar barınıyordu. 1942 yılında oğlu Atay doğdu. Eşinin genç yaştaki vefatının ardından Sevim Hanım ile evlenen Karaca'nın bu birliktelikten üç çocuğu daha oldu. Ancak aile, ardı ardına gelen trajedilerle sarsıldı. İkinci evliliğinden olan oğlu Halil Karaca, 1984 senesinde geçirdiği bir ameliyat sırasında yaşamını yitirdi. İlk eşinden olan oğlu Atay ise 1993 yılında eşi Canan Karaca tarafından öldürüldü. Cinayetin ardından uzun süre kaçak yaşayan Canan Yıldız, 2001 yılında kendi evinde geçirdiği beyin kanaması sonucu öldü. Tüm acılara rağmen mücadelesinden asla vazgeçmedi. Onursal başkan 97 yaşında vefat etti. Türk doğa koruma tarihinin simge ismi, Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.