Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde hem cephede hem de bürokraside önemli görevler üstlenen Hayrettin Karan, 1890 yılında Balıkesir'de dünyaya geldi. Hayatını ülkesine adamış bu saygın devlet adamı, yerel yönetimlerden parlamentoya uzanan geniş bir yelpazede milletine hizmet etti. Vatan savunmasındaki çabaları ve kültürel çalışmalarıyla iz bırakan Karan, 18 Aralık 1964 tarihinde aramızdan ayrıldı.
Milli Mücadele Yılları ve Memuriyet Hayatı
Eğitim hayatına Bursa İdadisi bünyesinde adım atarak bu okuldan başarıyla mezun olan Karan, memlekete hizmet etme arzusuyla genç yaşta kamu sektörüne yöneldi ve meslek hayatına memuriyet kadrosuyla başladı. İlk olarak Balıkesir Ziraat Bankası bünyesinde tahakkuk katibi olarak görev yaptı. Ardından Ayvalık Mahkemesi'nde katiplik vazifesini yürüterek hukuk mekanizmasının işleyişine katkı sağladı. Ülkenin zorlu bir dönemden geçtiği yıllarda Millî Müdâfaa-i Nezâret bünyesinde yer alan Karan, burada Husûsi Kalem Memurluğu yaptı.
Vatan topraklarının işgal tehdidi altında olduğu bu kritik evrede sorumluluk almaktan çekinmedi. Balıkesir Millî Teşkîlâtı bünyesinde ihtiyat zabiti olarak aktif bir rol oynadı. Bağımsızlık ateşinin Anadolu'da yayıldığı dönemde, lojistik ve askeri intikallerin yönetimi için kritik bir görev üstlendi. Balıkesir, Bilecik ve Söğüt bölgelerinde Millî Menzil Teşkîlâtı memurluğu yaparak direnişin koordinasyonunu sağladı. Bu askeri başarılarını Seyyar Menzil Müfettişliği göreviyle taçlandırarak cephe gerisindeki düzeni korudu. Milli Mücadele döneminde gösterdiği bu üstün fedakarlıklar ve cephe gerisindeki kritik başarılar neticesinde, Türk milletinin bağımsızlık nişanesi olan hem Harp Madalyası hem de İstiklal Madalyası ile onurlandırıldı.
Yerel Yönetimden Parlamentoya Uzanan Çizgi
Savaşın ardından memleketi Balıkesir'e dönen tecrübeli bürokrat, yerel düzeyde hizmet etmek amacıyla Balıkesir Belediye Başkanlığı makamına seçildi. Bu görevi esnasında şehrin imarı ve halkın ihtiyaçlarının giderilmesi yönünde önemli çalışmalar gerçekleştirdi. Yerel yönetimdeki başarısı, onun ulusal siyasete adım atmasının önünü açtı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) üçüncü döneminde Balıkesir Milletvekili seçilerek parlamentoya girdi.
Yasama faaliyetlerindeki performansı ve devlet işlerindeki deneyimi sayesinde halkın güvenini tazeledi. Siyasi kariyeri boyunca farklı dönemlerde şu bölgeleri Meclis'te temsil etti:
- TBMM III. Dönem Balıkesir Milletvekilliği
- TBMM IV. Dönem Bilecik Milletvekilliği
- TBMM V., VI. ve VII. Dönem Balıkesir Milletvekilliği
Karan, meclis çatısı altında yasama faaliyetlerine katkı sağlamakla kalmadı, aynı zamanda VI. ve VII. dönemlerde Arzuhal Encümeni Reisliği görevini yürüterek vatandaşların taleplerini ve şikayetlerini doğrudan değerlendiren komisyona başkanlık etti.
Kültür, Basın ve Cemiyet Çalışmaları
Siyasetçi ve bürokrat kimliğinin yanı sıra entelektüel yönüyle de öne çıkan Hayrettin Karan, basın dünyasına katkıda bulundu. Balıkesir'de yayınlanan Türk Dili Gazetesi'nin sahipliğini üstlenerek burada başyazarlık yaptı. Toplumun aydınlanması için kültürel kalkınmaya da destek verdi. Bu amaçla Kitap Sevenler Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı.
Türk kültürüne ve diline olan bağlılığı, onu devletin kurucu akademik kurumlarında görev almaya yöneltti. Karan, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu bünyesinde üye sıfatıyla çalışarak kültürel mirasın araştırılmasına ve korunmasına doğrudan katkı sundu. Basın camiasına sunduğu bu değerli katkılardan ötürü kendisine Basın Şeref Kartı takdim edildi. Özel yaşamında evli ve iki çocuk babası olan bu kıymetli Cumhuriyet aydını, arkasında hem yerel yönetimde hem de parlamentoda zengin bir devlet adamlığı ve kültür mirası bırakarak 1964 yılında vefat etti.