Oküler immünoloji ve üveit alanında dünya çapında yankı uyandıran bilimsel çalışmalara imza atan Türk göz hekimi Hatice Nida Şen, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Ulusal Sağlık Enstitüleri bünyesinde üst düzey araştırmalar yürütmektedir. Başarılı hekim, görme kaybına neden olabilen göz içi iltihabi hastalıkların altında yatan mekanizmaları aydınlatmak ve yeni tedavi yöntemleri geliştirmek amacıyla klinik deneyler tasarlamaktadır. Tıp dünyasında özellikle sklerit teşhisine kazandırdığı standartlar ve yürüttüğü Faz çalışmalarıyla tanınan Şen, modern oftalmolojinin gelişimine yön veren seçkin bilim insanları arasında yer almaktadır.
Akademik Geçmişi ve Ulusal Göz Enstitüsü Çalışmaları
Eğitim hayatına Türkiye'de başlayan Hatice Nida Şen, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu. Yüksek lisans derecesini ise Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Duke Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden elde etti. George Washington Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirdiği oftalmoloji asistanlık eğitimiyle uzmanlık yolunda ilk büyük adımını attı. Ardından Ulusal Göz Enstitüsü (NEI) çatısı altında üveit ve oküler immünoloji alanında yan dal eğitimini tamamladı. Uzmanlık eğitiminin hemen peşinden NEI translasyonel immünoloji biriminde görev alarak klinik araştırmacı kimliğiyle çalışmalarına devam etti.
Aynı zamanda Lasker Klinik Araştırma Uzmanı unvanını elde eden bilim insanı, enstitünün klinik merkezinde yürütülen Faz 1, 2 ve 3 klinik deneylerini tasarlayıp başarıyla yönetti. İnflamatuar göz hastalıklarının teşhis ve tedavisinde yeni yaklaşımlar bulmayı hedefleyen pek çok çalışmada baş araştırmacı oldu. Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) bünyesindeki çeşitli bilimsel projelere ve hibe programlarına ortak araştırmacı olarak katıldı. Araştırmalarının yanı sıra enstitünün Üveit Kliniği ile Üveit ve Oküler İmmünoloji Uzmanlık Programı'nın direktörlüğünü üstlenerek eğitimcilik yaptı. Bu program vasıtasıyla bilgi birikimini genç hekimlere aktardı. Çok Merkezli Üveit Sistemik Tedavisi (MUST) projesinde etkin roller üstlenerek önemli çalışmalara imza attı. Üveit Adlandırmasının Standartlaştırılması (SUN) çalışma grubunda da yer aldı.
Üveit ve Sklerit Alanındaki Öncü Araştırmaları
Dr. Şen'in yürüttüğü çalışmalar, göz hastalıklarının tanı ve tedavisinde yenilikçi yaklaşımlar getirdi. Şen ve araştırma ekibi 2012 yılında kronik üveit hastalarında hipotoni sıklığını inceleyen bir çalışma yürüttü. Elde ettikleri veriler, bu iki klinik tablo arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu ortaya koydu. Bununla birlikte, göz içi iltihabının yerleşim bölgesinin hipotoninin ilerleme düzeyiyle ilişkili olmadığı gözlendi. Bu durum tıp literatüründe yeni tartışmaları beraberinde getirdi.
Ekip 2019 yılında vitreoretinal lenfoma teşhisi konan 57 yaşındaki bir kadın hastanın tedavisine odaklandı. Tedavi sürecinde hastaya düzenli aralıklarla intravitreal metotreksat enjeksiyonları yapılması uygun görüldü. Uygulanan bu kemoterapi yöntemi ilk aşamalarda tümörün hızlı bir şekilde gerilemesini sağladı. Ancak zamanla tümör hücreleri ilacın sitotoksik etkilerine karşı güçlü bir direnç geliştirmeyi başardı. Bu direncin nedenini anlamak amacıyla hastadan alınan malign lenfositler laboratuvarda incelendi. Elde edilen hücreler, tedaviye olumlu yanıt veren başka bir hastanın göz içi hücreleriyle karşılaştırıldı. Karşılaştırma sonucunda tümörün metotreksat metabolizmasını değiştirerek ilaç birikimini ciddi oranda azalttığı gözlemlendi. Bunun üzerine ekip intraoküler kemoterapi tedavisini tamamen sonlandırma kararı aldı. Hastaya uygulanan alternatif oküler radyasyon tedavisi ise remisyon sürecini başlattı.
Dr. Şen ve ekibi tarafından 2020 yılında oluşturulan referans fotoğraf seti, sklerit tanısında önemli bir çerçeve sundu. Derecelendirme, göze yüzde 10 fenilefrin verilmesinin ardından enjeksiyon durumuna göre beş puanlık bir ölçekle yapıldı. Çalışmanın 2011 yılında yayımlanmasının ardından, ön segment optik koherens tomografisi (AS-OCT) teknolojisinin yaygınlaşması ve anjiyografinin (OCTA) geliştirilmesiyle sklerit için pek çok yeni ve objektif tanı yöntemi uygulanabilir hale geldi. Skleral incelmeye kadar uzanan dereceler ölçekle değerlendirilir.
Mesleki Üyelikler ve Layık Görüldüğü Ödüller
Şen, kurul sertifikalı uzman bir göz hekimidir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi ve çeşitli uluslararası araştırma ağlarının üyesidir. Göz sağlığına yaptığı uluslararası katkılardan dolayı Amerikan Oftalmoloji Akademisi Üstün Başarı Ödülü'ne layık görüldü. Metropolitan Washington Körlüğü Önleme Derneği Araştırma Ödülü de aldığı prestijli ödüller arasındadır. Ayrıca enstitü tarafından verilen Lasker Klinik Araştırma Uzmanı Ödülü'nün sahibidir. Araştırma faaliyetlerinin yanı sıra klinisyenlik ve eğitimcilik rollerini de aktif olarak sürdürmektedir. Başarılı göz doktoru, günümüzde Ulusal Sağlık Enstitüleri Seçkin Akademisyeni olarak anılmaktadır.
Başarılı araştırmacının aldığı ödüller ve unvanlar genel olarak şöyledir:
- Amerikan Oftalmoloji Akademisi Üstün Başarı Ödülü
- Metropolitan Washington Körlüğü Önleme (POB) Derneği Araştırma Ödülü
- Ulusal Sağlık Enstitüleri Lasker Klinik Araştırma Uzmanı Ödülü
- Ulusal Sağlık Enstitüleri Seçkin Akademisyeni unvanı