Türk basınının en deneyimli isimlerinden biri olan gazeteci-yazar Hasan Cemal, İttihat ve Terakki liderlerinden Cemal Paşa'nın torunu olarak 1944 yılında İstanbul Kızıltoprak'ta dünyaya gözlerini açtı. Siyasal bilgiler eğitiminin ardından yarım asrı aşan yazarlık kariyerinde Cumhuriyet, Sabah ve Milliyet gibi büyük mecralarda kritik görevler üstlenen usta kalem, günümüzde bağımsız gazetecilik platformlarındaki duruşu ve kaleme aldığı kitaplarıyla Türkiye'nin yakın siyasi tarihine ayna tutuyor. Kökleri Midilli Adası'na uzanan bir ailenin ferdi olan yazar, Ayşe Bozok ve tercümanlık yapan Ahmet Cemal çiftinin çocuğudur. İlkokula babasının görevi sebebiyle Çorlu Alpullu'da adım atan Cemal, eğitim hayatını Ankara Mimar Kemal İlkokulu ve Ankara Atatürk Lisesi'nin ardından, 1965 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun olarak taçlandırdı.
İttihatçı Dededen Medya Liderliğine Uzanan Yolculuk
Üniversite yıllarının ardından 1967 baharında Tuzla Piyade Okulu'nda yedek subay olarak başladığı vatani görevini 1969'da Trabzon'da noktalayan Cemal, gençlik yıllarında Ankara'nın amatör kulüplerinden Bahçeli Gençlik'te futbol da oynadı. Medya dünyasına ilk adımını 1969 senesinde Ankara'da yayımlanan haftalık Devrim dergisiyle attı. Sektördeki basamakları hızlıca tırmanan usta isim; Yeni Ortam dergisi, Anka Ajansı ve Günaydın gazetesinde kazandığı deneyimlerin ardından 1973 yılında Cumhuriyet Gazetesi kadrosuna katıldı. Bu köklü kurumda 1981-1992 yılları arasında genel yayın yönetmenliği koltuğunda oturarak Türk basın tarihine yön veren isimler arasına girdi. Daha sonra Sabah gazetesinde köşe yazarlığı yapan Cemal, 1998'den itibaren 15 yıl boyunca Milliyet gazetesindeki köşesinden okurlarına seslendi. Başarıları pek çok kez ödüllendirilen yazar, 1989'da Nokta dergisinin Doruktakiler ödülünü ve Gazeteciler Cemiyeti Fıkra Ödülü'nü aldı. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti ise 2004 yılında kendisini Araştırma ödülüne layık gördü.
Manşetlerden Mahkeme Salonlarına: Basın Özgürlüğü Mücadelesi
Meslek hayatı boyunca fikirleri ve savunduğu ilkelerle sıkça gündeme gelen gazeteci, 2013 yılında Milliyet'te yayımlanan İmralı Zabıtları manşetinin arkasında durması nedeniyle dönemin siyasi iradesinin sert tepkisiyle karşılaştı. Gazete yönetiminin iktidarı ve medya sermayesini sorgulayan duruşuna son vermesini istemesi üzerine köşesi kapatılan Cemal, bağımsız haberciliğin adresi T24 internet sitesinde yazmaya başladı. Aynı yılın eylül ayında kurulan Bağımsız Gazetecilik Platformu P24'ün kurucu başkanlığını üstlenerek sivil toplum alanında da aktif bir rol üstlendi. PKK güçlerinin sınır dışına çekilme sürecini bizzat yerinde gözlemleyen tek Türk gazeteci unvanını alan usta kalem, bu dönemde hazırladığı yazı dizisi ve röportajlarla dikkat çekti. Basın özgürlüğüne adadığı ömrü, 2015 yılında Harvard Üniversitesi Nieman Gazetecilik Vakfı tarafından verilen saygın Louis M. Lyons Gazetecilikte Vicdan ve Dürüstlük Ödülü ile uluslararası alanda tescillendi. Bu ödülü Türkiye'den alan ilk isim olma gururunu yaşadı.
Siyasi Davalar, Aile Hayatı ve Edebi Mirası
Kariyerinin son döneminde pek çok hukuki mücadeleyle de yüzleşmek durumunda kalan Hasan Cemal, kapatılan Özgür Gündem gazetesiyle dayanışma nöbetine katıldığı için terör propagandası suçlamasıyla yargılandı ve bu davadan beraat etti. Çekilme Günlüğü yazı dizisindeki ifadeleri nedeniyle aldığı 1 yıl 6 ay 22 günlük hapis cezası ise mahkemece ertelendi. Yazılarında Cumhurbaşkanı'na hakaret ettiği iddiasıyla da hakkında birden fazla soruşturma açılan yazar, fikirlerini savunmaktan asla geri durmadı. Siyaset arenasındaki duruşunu bir adım öteye taşıyarak 14 Mayıs 2023 genel seçimlerinde Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi listesinden İstanbul milletvekili adayı oldu, fakat meclise giremedi. Özel hayatında iki kez evlilik yapan Cemal, ilk evliliğini 1971'de Necla Aksoy ile gerçekleştirdi ve bu evlilikten kızı Elif doğdu. İkinci birlikteliğini ise 1996'da medya yöneticisi Ayşe Sözeri ile yaptı ve bu evlilikten Defne adında bir kızı dünyaya geldi.
Yarım asrı aşan meslek yaşamında Türkiye'nin dönüşüm anlarını ve kendi içsel sorgulamalarını kitaplaştırarak gelecek nesillere aktaran yazarın yayımlanmış başlıca eserleri şunlardır:
- Hayat İşte Böyle Geçip Gidiyor (2018)
- Çözüm Sürecinde Kürdistan Günlükleri (2014)
- Delila - Bir Genç Kadın Gerillanın Dağ Günlükleri (2014)
- 1915: Ermeni Soykırımı (2012)
- Barışa Emanet Olun (2011)
- Türkiye'nin Asker Sorunu (2010)
- Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim (2005)
- Kürtler (2004)
- Kimse Kızmasın, Kendimi Yazdım (1999)
- Özal Hikayesi (1989)
- Tarihi Yaşarken Yakalamak (1987)
- Demokrasi Korkusu (1986)
- Tank Sesiyle Uyanmak (1986)