Türk edebiyatının ve basın dünyasının unutulmaz çınarlarından Hakkı Süha Gezgin, 1895 yılında Osmanlı'nın önemli kültür merkezlerinden biri olan Manastır'da dünyaya geldi. Balkanlar'da görev yapan subay babasının izinden giderek çocukluğunu bu coğrafyanın hareketli atmosferinde geçirdi. İlk ve ortaöğrenimini Manastır ile Selanik'te bitirdi. Balkan Savaşı başlayınca hızlıca İstanbul'a göç etti. Genç yaşta adım attığı eğitimcilik mesleğine 1913 yılında resmen başlayarak ömrünü genç beyinleri aydınlatmaya adadı. Hem babasının mesleği dolayısıyla Balkanlar'ın çok kültürlü ortamını solumuş hem de İstanbul'un zenginliğini özümseyerek eğitim, basın ve sanat alanlarında son derece üretken bir aydın olarak adını tarihe yazdırmıştır.
Cepheden Sınıflara Uzanan Bir Ömür
İstanbul'a gelişinin ardından meslek hayatına atılan Gezgin, henüz genç bir öğretmenken I. Dünya Savaşı'nın zorlu yıllarını tecrübe etti. Birinci Dünya Savaşı'nın devam ettiği 1915 yılında, Çanakkale Cephesi'ni ziyaret ederek buradaki askerlere moral vermeyi hedefleyen ve dönemin tanınmış yazar ile şairlerinden oluşan tarihi heyetin aktif bir üyesi oldu. Bu tarihi ziyaret, onun vatan sevgisini ve edebiyatçı kimliğini pekiştiren en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Savaşın ardından kendini tamamen eğitime verdi. İstanbul Erkek Lisesi çatısı altında 1913 yılından 1957 yılına kadar kesintisiz olarak 40 seneden fazla edebiyat öğretmenliği yaptı. Bu okulun koridorlarında yetiştirdiği öğrencilerin her biri, gelecekte Türkiye'nin entelektüel dünyasını şekillendirecek dev isimler haline gelecekti. Gezgin'in rahle-i tedrisatından geçen ve Türk kültür hayatına yön veren ünlü öğrencileri şunlardır:
- Usta yazarlar Tarık Buğra, Sait Faik ve Kenan Hulusi,
- Türk musikisinin önde gelen sanatçısı Alâeddin Yavaşça.
Basın Hayatı ve Vakit Gazetesi ile Özdeşleşen Yıllar
Hakkı Süha Gezgin, öğretmenlik görevini büyük bir aşkla sürdürürken yazı hayatından da asla kopmadı. Dönemin etkili yayın organlarından Vakit gazetesi kadrosuna katılarak köşe yazıları yazmaya başladı. Kısa sürede kalemiyle geniş kitlelerin beğenisini kazandı. Okurlar tarafından ilgiyle takip edilen köşe yazıları, onu gazetenin en önemli isimlerinden biri haline getirdi. Sonunda Vakit gazetesinin başyazarlık koltuğuna oturan yazarın ismi, zamanla bu köklü yayın organıyla tamamen bütünleşti. Bunun yanı sıra Yeni Mecmua adlı dergide edebiyat dünyasının güncel sorunlarını ve tartışmalarını ele alan derinlikli yazılar kaleme aldı.
Edebiyatçı kimliğinin yanı sıra usta bir neyzen de olan Hakkı Süha Gezgin, 1939 ile 1941 yılları arasında Yeni Mecmua dergisinde kaleme aldığı yazı dizisiyle dönemin seçkin şair, yazar ve müzisyenlerini geniş kitlelere tanıttı. Ömer Seyfettin ile başlayan ve Müfit Ratip ile nihayete eren bu seri toplamda 93 ayrı portreyi barındırıyordu. Dönemin entelektüel çehresini yansıtan bu kıymetli çalışma, yazarın vefatından uzun yıllar sonra, 1997 yılında bir araya getirilerek kitaplaştırıldı.
Çevirileri, Eserleri ve Edebi Mirası
Hakkı Süha Gezgin, telif eserlerinin yanı sıra dünya edebiyatının klasiklerini Türkçe ile buluşturan başarılı bir mütercimdi. Rusça ve Fransızca dillerine olan hakimiyeti sayesinde, Rus edebiyatının dev yazarı Dostoyevski'nin birkaç ünlü romanını dilimize kazandırdı. Yazarın özgün üretimleri arasında 1928 yılında yayımlanan Aşk Arzuhalcisi isimli hikâye kitabı önemli bir yer tutar. Ayrıca 1957 yılında Rasim Us ile birlikte hazırladığı Hakkı Tarık Us başlıklı biyografi çalışması, dönem araştırmaları için önemli bir kaynak niteliğindedir.
Şiir yazmayı da hiç bırakmayan yazar, bu yönünü sessizce yaşamayı tercih etti. Şiirlerini hiçbir zaman bir kitapta toplamamış olması, onun sanata karşı gösterdiği tevazuun sessiz bir nişanesidir. Eğitime, basına ve sanata adanmış bu üretken ömür, 7 Kasım 1963 tarihinde sona erdi. Ardında yetiştirdiği yüzlerce talebe ve zengin bir edebi miras bırakan Gezgin, Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki ebedi istirahatgâhında uyumaktadır.