Türk-İslam tarihi alanında gerçekleştirdiği özgün araştırmalarla tanınan tarihçi ve akademisyen Prof. Dr. Hakkı Dursun Yıldız, 1937 yılında Artvin'in Şavşat ilçesine bağlı Karaağaç köyünde dünyaya geldi. Yaşamı boyunca Türklerin İslamiyet'i kabulü ve bu medeniyete katkıları üzerine yoğunlaşan Yıldız, ömrünü vakfettiği akademik kariyerinin zirvesinde, rektörlük görevini üstlendiği Marmara Üniversitesinde 1992 yılında hayata gözlerini yumdu.
İlk ve ortaöğrenimini memleketi Artvin sınırları içerisinde tamamlayan Hakkı Dursun Yıldız, yükseköğrenim eğitimi için İstanbul'a gitti. İstanbul'daki yükseköğrenim hayatına 1957 senesinde adım atan Yıldız, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nde lisans eğitimine başladı. Aynı dönemde, o yıllarda Çapa Yüksek Öğretmen Okulu adıyla bilinen kuruma da devam ederek çift kulvarlı bir eğitim süreci geçirdi. Bu yoğun ve başarılı öğrencilik dönemini 1961 yılında tamamlayarak mezun oldu. Mezuniyetinin hemen ardından, eğitim gördüğü fakültenin Orta Çağ Tarihi Kürsüsü bünyesine asistan olarak atandı ve böylece ömrünü adayacağı akademik kariyerine ilk resmi adımını atmış oldu.
Akademik Yükseliş ve İlk Çalışmalar
Asistanlık döneminde Orta Çağ tarihi üzerine yoğunlaşan genç akademisyen, 1966 yılında sunduğu 'Mu‘tasım Devrinde Abbâsî İmparatorluğu: 833-842' isimli teziyle doktor unvanını kazandı. Bu çalışmanın ardından İslâm dünyasındaki Türk izlerini ve rollerini araştırmaya devam eden Yıldız, 1972 yılında hazırladığı 'Sâmerrâ Devrinin Sonuna Kadar İslâm Devletinde Türkler' başlıklı teziyle doçentlik derecesini elde etti. Bilimsel üretkenliğini ara vermeden sürdüren başarılı tarihçi, 1979 yılına gelindiğinde ise 'Azerbaycan’da Hüküm Sürmüş Bir Türk Hânedanı: Sâc-Oğulları' çalışmasıyla profesörlük payesine ulaştı. Bu özgün akademik tezler, onun Orta Çağ Türk-İslam tarihi alanındaki yetkinliğini ve saygınlığını kalıcı şekilde pekiştirdi.
Kurucu Dekanlık ve İdari Görevler
Akademik yetkinliğinin yanı sıra idari becerileriyle de öne çıkan Hakkı Dursun Yıldız, 1982 yılında yeni kurulan Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nin kurucu dekanlığına getirildi. Bu kurucu rolüyle fakültenin akademik ve idari altyapısının kurulmasında, eğitim kadrosunun şekillenmesinde büyük bir sorumluluk üstlendi. Üniversitedeki idari görevleri sonraki yıllarda da artarak devam etti. Yıldız, 1987 yılının Aralık ayı ile 1988 yılının Ağustos dönemi arasında Marmara Üniversitesi rektör yardımcılığı görevinde bulundu. Bu süreçte üniversitenin yönetim kademesinde etkin kararlar alınmasına katkı sağladı. Ayrıca Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi'nde kısa bir dönem vekil dekanlık görevini yürüterek kuruma hizmet etti. Üniversite camiasında sevilen ve takdir edilen bir isim olan Yıldız, takvimler 1992 yılını gösterdiğinde Marmara Üniversitesi rektörü olarak görevlendirildi.
Ancak rektörlük makamındaki mesaisi ne yazık ki uzun sürmedi. Rektörlük görevine atandığı sene içinde ağır bir rahatsızlığa yakalanan tecrübeli akademisyen, amansız hastalıktan kurtulamayarak 23 Ekim 1992 tarihinde yaşama veda etti. Vefatının ardından cenazesi İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilerek son yolculuğuna uğurlandı. Ani kaybı Türk akademi dünyasında derin bir üzüntü yaratırken, kurucusu olduğu Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi onun anısını yaşatmak adına 'Prof. Dr. Hakkı Dursun Yıldız Armağanı' adlı özel bir armağan kitabı yayımlayarak hocaya olan vefasını gösterdi.
Bilimsel Mirası ve Çalışma Alanları
Hakkı Dursun Yıldız'ın akademik araştırmaları temel olarak Türk kavimlerinin İslam dinini benimseme süreçleri ve bu dinin yayılmasında üstlendikleri tarihsel görevler etrafında şekillendi. Bu kritik temada kaleme aldığı değerli makaleleri şu prestijli bilimsel dergilerde yayımlanarak literatüre girdi:
- İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi
- Türk Kültürü
- Millî Kültür
- Türk Kültürü Araştırmaları
Akademik makalelerinin yanı sıra, genel kültür birikimine de katkı sağlayan Yıldız, ünlü Meydan Larousse ansiklopedisi ile TDV İslâm Ansiklopedisi bünyesinde çok sayıda ansiklopedi maddesi hazırlayarak geniş kitlelere ulaştı. Türk tarihçiliğine yaptığı en büyük katkılardan biri de ilmî redaktörlüğünü üstlendiği ve basımını organize ettiği Doğuştan Günümüze Büyük İslâm Tarihi başlıklı devasa eserdir. Bu çok ciltli çalışma, günümüzde de İslam tarihi araştırmacıları için temel başvuru kaynakları arasında yer almayı sürdürmektedir.