Hüseyin Hacim Çarıklı, Uşak'ta 1881 yılında dünyaya gelen bir Türk idareci ve siyasetçidir. Aşar müdürlerinden Nevşehirli Ahmet Muhittin Efendi'nin oğlu olan Çarıklı, eğitimini tamamladıktan sonra Osmanlı bürokrasisinde kaymakamlık ve mutasarrıflık yapmıştır. İzmir’in Yunan askerleri tarafından işgal edilmesi üzerine vakit kaybetmeden harekete geçen Çarıklı, vatansever dava arkadaşlarıyla birlikte Balıkesir, Nazilli ve Alaşehir kongrelerini düzenleyerek İç Ege’deki Kuvâ-yi Milliye direnişinin temellerini atmıştır.
Mülkiye Sıralarından İdari Görevlere
Eğitim hayatına İzmir Mülkiye İdadisi’nde başlayan Hüseyin Hacim Çarıklı, ardından İstanbul’daki Mekteb-i Mülkiye’ye kaydolmuş ve buradan 1904 yılında başarıyla mezun olarak mülki idare kariyerine ilk adımını atmıştır. İdari görevleri sürecince ülkenin pek çok noktasında hizmet veren Çarıklı, sırasıyla şu ilçelerde kaymakamlık görevlerini üstlenmiştir:
- Burhaniye
- Gönen
- Bergama
- Palas
- Çeşme
İzmir Polis Müdürlüğü ve Akhisar Kaymakamlığñ görevlerinde bulundu. İdari yeteneğiyle tanınan Çarıklı, kısa sürede yükselerek Havran ve Karesi bölgelerinde mutasarrıflık makamına getirildi. Birinci Dünya Savaşı yıllarında, 1917'de Suriye'deki Dera bölgesine mutasarrıf olarak atandı. Savaşın son bulmasıyla birlikte Balıkesir mutasarrıflığı görevine getirildi. Ancak İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne üye olması nedeniyle Damat Ferit Paşa hükümeti tarafından 1919 yılında, yeni atandığı Balıkesir mutasarrıflığı görevinden hızlı bir şekilde el çektirilmiştir.
Kuvâ-yi Milliye Direnişi ve Bölgesel Kongreler
Yunan askeri güçleri 15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir'e ayak bastığında Hacim Bey, Balıkesir mutasarrıfı olarak görev yapmaktaydı. İşgalin İzmir'le sınırlı kalmayacağını ve düşmanın Anadolu'nun iç kesimlerine doğru ilerleyeceğini öngördü. Bu tehlike karşısında hemen harekete geçerek bölgenin tanınan vatanseverleriyle temasa geçti. Vasıf Çınar, Mehmet Vehbi Bolak, Hulusi Darblı ve Hamdi Köprülü beylerle iş birliği yaptı. Bu değerli isimlerin öncülüğünde Balıkesir'de tarihi bir milli kongrenin toplanmasını sağladı. Tarihe Balıkesir Kongresi olarak geçen bu meclis, bağımsızlık kararları yönünden Erzurum Kongresi'nden bile daha atak bir tutum sergiliyordu. Kongrede alınan kararlar, bölge halkı tarafından vakit kaybedilmeksizin uygulamaya konuldu. Hacim Muhittin Bey, direnişi yaygınlaştırmak amacıyla Ağustos ayı başlarında toplanan İkinci Nazilli Kongresi'ne liderlik etti. Hemen ardından, 16-25 Ağustos tarihleri arasında gerçekleştirilen Üçüncü Alaşehir Kongresi'nin toplanmasına da önayak oldu. Böylece Batı Anadolu genelinde Kuvâ-yi Milliye teşkilatının kurulması ve güçlenmesi sürecinde mutlak bir önderlik üstlendi.
Parlamento Yılları ve İftiralara Karşı Mücadele
Bölgesel örgütlenmeyi başarıyla yürüttüğü sırada, Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ın dördüncü dönemine Karesi mebusu olarak seçildi. Ancak İstanbul'daki bu parlamento görevi oldukça kısa sürdü. İşgal kuvvetlerinin meclisi zorla dağıtmasıyla birlikte yönünü Ankara'ya çevirdi. Ankara'da yeni açılan birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde çalışmalarına ara vermeden başladı. Meclis çalşmaları sürerken Olağanüstü Yetkili Bursa Valiliği görevine atandı. Bursa'nın 8 Eylül 1920 günü Yunan işgaline uğraması, parlamentoda sert tartışmalara ve suçlamalara yol açtı. Ancak Mustafa Kemal Paşa'nın duruma müdahale etmesi sayesinde Hacim Bey hakkında yargılama süreci başlatılmadı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeki yerini 1920 yılından 1950 yılına kadar aralıksız şekilde korumayı başaran Hüseyin Hacim Çarıklı, bu uzun mebusluk dönemi boyunca Giresun ve Balıkesir milletvekili olarak görev yapmıştır. Ayrıca Şark, Konya ve El-Cezire İstiklal Mahkemeleri başkanlıklarını yürüterek asayişin sağlanmasında önemli roller üstlendi. İkinci dönemde Memurin Muhakemat Encümeni, sekizinci dönemde ise Dilekçe Komisyonu başkanlıkları görevlerinde bulundu. Milli Mücadele'deki üstün gayretlerinden ötürü Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi. Yarım asra yaklaşan aktif idari ve siyasi kariyerinin ardından 1950 yılında siyaset sahnesinden çekildi. Yaşamının geri kalanını huzur içinde geçiren Çarıklı, 5 Aralık 1965 tarihinde İzmir'de vefat etti. Ölümünün ardından geride eşi ve beş çocuğunu bıraktı.
Hacim Bey'in Dera mutasarrıflığı yaptığı dönem, İngiliz ajanı T.E. Lawrence'ın asılsız iddialarıyla da gündeme gelmiştir. Lawrence, meşhur anılarında Hacim Bey'in kendisine yönelik tecavüz girişiminde bulunduğunu iddia etmiştir. Bu iddia, dünya çapında bilinen 'Arabistanlı Lawrence' filminde de kendisine yer bulmuştur. Hacim Bey'in oğlu Turgut Çarıklı, kaleme aldığı 'Babam Hacim Muhittin Çarıklı' adlı eserinde bu çirkin iddiaları kesin bir dille yalanlamıştır. Kitapta tasvir edilen profilin babasıyla uyuşmadığını vurgulamaktadır. Turgut Çarıklı'ya göre İngiliz casusu, Havran bölgesinde aşiretleri Osmanlı'ya karşı ayaklandırmadaki başarısızlığını örtbas etmek amacıyla bu iftiraya sığınmıştır.