Bursa'da 1890 yılında dünyaya gelen Habib Edip Törehan, II. Dünya Savaşı döneminde yürüttüğü uluslararası ticaretle büyük bir servet edinerek 1949'da Türkiye'nin ilk modern ekonomi gazetelerinden Yeni İstanbul'u kuran girişimci ve medya patronudur. Eğitim için gittiği Berlin'de tütün ticaretiyle sanayiciliğe adım atan Törehan, cumhuriyetin ilk yıllarında hem bürokrasi hem de dış ticaret alanında aktif roller üstlenmiştir. 1968 yılında Almanya'da hayatını kaybeden Törehan, iş dünyasındaki başarıları ve basın sektörüne kazandırdığı yenilikçi yaklaşımlarla Türk basın ve iktisat tarihinde iz bırakmıştır.
Avrupa'da Eğitim Yılları ve Tütün Ticareti
İstanbul'daki Mercan İdadisi'ni bitirdikten sonra yükseköğrenimini 1914 yılında Mekteb-i Mülkiye-i Şahane'de tamamlayan genç Habib Edip, mezuniyetinin ardından okulunda bir yıl boyunca müderris yardımcılığı görevini yürüttü. Akademik kariyerini derinleştirmek amacıyla 1916'da Almanya'ya giden Törehan, Berlin'de hukuk ve ekonomi dallarında eğitim aldı. Birinci Dünya Savaşı'nın bitişiyle beraber Türk milletinin maruz kaldığı haksızlıkları Alman kamuoyuna duyurmak için yerel basında makaleler kaleme aldı. Genç cumhuriyetin tanıtımına katkı sunmak adına yazılarını sürdüren yazar, bu çalışmalarını 1919'da Die Türkei ve 1928'de Die Türkei Von Gestern Und Heute adlı eserlerinde kitaplaştırdı. Ayrıca Almanlara Türkçe öğretmeyi hedefleyen bir kılavuz ile Türk edebiyatından seçme öykü çevirilerini de bu dönemde yayımladı.
Berlin'de yaşamını sürdürürken tanıştığı Riga doğumlu Lola Hanım ile evlenen Törehan, ticarete de bu şehirde adım attı. Şark tütünlerini el yordamıyla sararak başladığı mütevazı sigara imalatını, kısa süre içinde 300'e yakın işçinin çalıştığı büyük bir fabrikaya ve geniş bir dağıtım ağına ulaştırdı. Fakat 1929 yılında tüm dünyayı sarsan Büyük Buhran'ın getirdiği ekonomik sıkıntılar nedeniyle iflas etmekten kurtulamadı. Eşiyle birlikte Türkiye'ye döndü.
Bürokrasi, İthalat ve Savaş Yıllarında Gelen Servet
Vatana döndükten sonra Ticaret Vekaleti bünyesinde devlet hizmetine giren Törehan, 'Habip Edip' imzasıyla Siyaset ve İktisadiyat Kütüphanesi adı altında bir kitap serisi yayımladı. İktisadi birikimini bu şekilde paylaştı. Ancak Celal Bayar'ın İktisat Vekili olarak göreve gelmesinin ardından bakanlıktaki mesaisini sonlandırdı. Rotasını yeniden Almanya'ya çeviren iş insanı, Türkiye'den çeşitli tarım ve sanayi ürünlerini ihraç etmeye başladı. İhracat listesinde özellikle şu ürünler yer alıyordu:
- Tekstil sektörünün temel taşlarından olan kaliteli pamuk ihraç ediyordu.
- Dokuma sanayisinde aranan değerli tiftik gönderimleri yapıyordu.
- Anadolu topraklarında yetişen taze ve kurutulmuş meyve çeşitlerini pazarlıyordu.
İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Alman harp sanayisinin ham madde gereksinimini Türkiye'den karşılayan Törehan, bu ürünleri Karadeniz ve Tuna Nehri koridorunu kullanarak güvenli şekilde sevk etti. Bu stratejik ticaret köprüsü sayesinde çok büyük bir sermaye birikimi elde etti.
Yeni İstanbul Gazetesi ve Son Dönem
Savaşın ardından kazandığı bu büyük servetle 1949 yılında Türkiye'de Yeni İstanbul gazetesini yayın hayatına başlattı. Basın dünyasında çığır açan Yeni İstanbul, her gün düzenli olarak emtia borsası verilerini ve menkul kıymet piyasalarındaki hareketleri okuyucuya sundu. Böylece ekonomi haberciliğinin öncülüğünü üstlendi. Gazetenin popüleritesi, düzenlenen ilgi çekici ikramiye kampanyalarıyla kısa sürede katlanarak yüksek satış rakamlarına ulaştı.
Hayatının sonraki döneminde İsviçre'de yaşamayı tercih etti. Ancak 1965 yılında vergi yükümlülülerinin artması üzerine iş merkezini Monako'ya kaydırdı. Başarılı iş kariyerinin bir nişanesi olarak 1966 yılında Monako'nun fahrî başkonsolosluğu görevine atandı. Ömrünün son yıllarını Avrupa'da geçiren ünlü girişimci, 25 Mayıs 1968 tarihinde Almanya'da vefat etti.