Ankara'da 1955 yılında dünyaya gelen Prof. Dr. Füsun Üstel, Türkiye'nin yakın siyasi tarihi, milliyetçilik ve vatandaşlık bilinci üzerine yaptığı akademik çalışmalarla tanınan üretken bir siyaset bilimci ve yazardır. Başkentte başlayan yaşamı, onu ülkenin köklü eğitim kurumlarından geçirerek Türkiye'deki akademik yazına yön veren önemli bir figür haline getirmiştir. Üstel, özellikle ulusal kimlik inşası ve eğitim politikaları üzerindeki yetkin araştırmalarıyla bilim dünyasında kendine özgü bir yer edinmiştir.
Akademik Kariyeri ve Yükselişi
Gençlik yıllarında Notre Dame de Sion Fransız Lisesi'nde eğitim alan Füsun Üstel, buradaki ortaöğreniminin ardından yükseköğrenim için Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni tercih etmiştir. Bu prestijli fakülteden mezun olduktan sonra, akademik kariyerine ilk adımını 1982 senesinde İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi bünyesinde atmıştır. Burada Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde göreve başlayan Üstel, bilimsel çalışmalarını kararlılıkla sürdürmüştür. Doktora derecesini ise mezun olduğu Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde tamamlamıştır. Sina Akşin'in danışmanlığında yürüttüğü ve 1987 yılında başarıyla savunduğu "Türk Ocakları (1912-1931)" başlıklı doktora tezi, onun erken dönemdeki en önemli akademik başarısıdır. Söz konusu çalışma, aradan geçen yılların ardından 2004 yılında İletişim Yayınları tarafından basılarak kitaplaştırılmıştır.
Akademik basamakları hızla tırmanan Üstel, 1993 yılında doçentlik unvanını kazanmıştır. Milenyum yılı olan 2000'de ise profesörlük kadrosuna atanmıştır. Kariyeri boyunca farklı yükseköğretim kurumlarında dersler veren deneyimli akademisyen, Marmara Üniversitesi Fransızca Kamu Yönetimi Bölümü'nde de görev almıştır. Sonraki süreçte Galatasaray Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü kadrosuna dahil olan Üstel, bu kurumda hem öğretim üyeliği yapmış hem de uzun yıllar bölüm başkanlığı görevini üstlenmiştir. Siyaset bilimi alanında çok sayıda öğrenci yetiştiren profesör, derslerinde ve makalelerinde Türkiye tarihi ile milliyetçilik olgularını disiplinler arası bir perspektifle incelemeyi sürdürmüştür.
Önemli Yapıtları ve Sivil Toplum Çalışmaları
Füsun Üstel, yalnızca sınıflarda ve amfilerde değil, sivil toplum alanında da aktif bir rol oynamıştır. Türkiye'nin toplumsal hafızasını güçlendirmeyi amaçlayan Tarih Vakfı'nın 1991 yılındaki kuruluş sürecinde yer alarak, vakfın kurucu mütevellilerinden biri olmuştur. Başarılı akademisyenin literatüre sunduğu ve koordinasyonunu yürüttüğü başlıca çalışmalar şunlardır:
- Sina Akşin danışmanlığında hazırladığı ve daha sonra kitaplaştırılan "Türk Ocakları (1912-1931)" başlıklı doktora tezi,
- TÜSİAD bünyesinde 2003 yılında yayımlanan Coğrafya 2002 kitabının koordinasyon çalışması,
- 2005 yılında Afet İnan Tarih Araştırmaları Ödülü'ne değer görülen "Makbul Vatandaş"ın Peşinde: II. Meşrutiyet'ten Bugüne Vatandaşlık Eğitimi adlı özgün eseri,
- Henri Michel tarafından kaleme alınan Faşizimler kitabının Türkçe çevirisi.
Bu eserler, Türkiye'deki tebaa ve vatandaş kavramlarının evrimini ve siyasi ideolojileri inceleyen araştırmacılar için temel kaynak niteliğindedir.
Akademik Duruşu ve Hukuki Süreç
Akademik faaliyetlerinin yani sıra toplumsal gelişmelere duyarlı bir aydın olan Füsun Üstel, "Barış İçin Akademisyenler" grubu tarafından hazırlanan bildiriye imza atan isimler arasında yer almıştır. Bu imza nedeniyle hakkında açılan dava neticesinde, mahkeme tarafından 1 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Kararın kesinleşmesinin ardından bir süre cezaevinde kalan Üstel, söz konusu bildiriye imza atan akademisyenler arasında hapis cezası fiilen infaz edilen ve bu kapsamda tutuklanan ilk isim olmuştur. Cezaevi sürecinin ardından da akademik kimliği ve entelektüel duruşuyla Türkiye kamuoyunda tartışılmaya ve takip edilmeye devam etmiştir.