Çağdaş Türk edebiyatının en özgün kalemlerinden biri olan, yapıtlarında sadece tek ismiyle anılan Füruzan, 29 Ekim 1932 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Gerçek adı Feruze Çerçi olan usta yazar, 11 Şubat 2024'te yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata veda edene dek edebiyat dünyasına silinmez izler bıraktı. Toplumun kenara itilmiş, duyarlılıkları keşfedilmemiş ve ezilmiş kesimlerini, yani “küçük insanları” merkezine alan hikayeleriyle Türk öykücülüğünde çığır açtı. Şiirden romana, tiyatrodan sinemaya kadar geniş bir yelpazede üreten sanatçı, öykülerinin beyaz perdeye ve sahneye aktarılmasıyla da geniş kitlelere ulaştı. 1970'li yılların Türk edebiyat sahnesinde Sevgi Soysal ve Adalet Ağaoğlu ile birlikte en çok dikkat çeken üç kadın yazardan biri olarak anılan usta isim, kalemiyle döneminin toplumsal panoramasını başarıyla yansıttı.
Zorluklarla Şekillenen Gençlik ve Sanat Arayışı
Füruzan'ın hayat yolculuğu, erken yaşta karşılaştığı zorluklarla başladı. Babasını çocuk yaşta kaybetmenin acısını yaşayan yazar, ilköğrenimini Yalova ve İstanbul'un farklı okullarında tamamladı. Ailesinin içinde bulunduğu kısıtlı ekonomik koşullar nedeniyle eğitimine ortaokulda devam edemedi. Ancak bu durum onun sanatsal arayışının önüne geçmedi. İlköğretim yıllarının ardından tiyatro sahnelerine adım attı. 1950'li yıllarda profesyonel olarak tiyatro oyunculuğu yapmaya karar veren genç sanatçı, bir dönem Küçük Sahne'de görev aldı. Tiyatronun yanı sıra uzun süre resim çalışmalarıyla da ilgilenen sanatçı, ayrıca görsel sanatlarla geçen bu yoğun dönemin ardından rotasını tamamen edebiyata çevirdi.
Edebiyat dünyasına girişi, 1956 yılında Seçilmiş Hikâyeler Dergisi'nde yayımlanan “Olumsuz Hikâye” adlı ilk öyküsüyle oldu. Bu ilk adımın ardından 1956-1958 yılları arasında Türk Dili, Yenilik ve Pazar Postası gibi dönemin saygın mecralarında öykülerini okurlarla buluşturdu. Hayatının önemli dönüm noktalarından biri olan evliliğini 4 Temmuz 1958 tarihinde ünlü karikatürist Turhan Selçuk ile gerçekleştirdi. Çiftin bu birliktelikten Aslı adını verdikleri bir kız çocukları dünyaya geldi. Evlilikleri ilerleyen yıllarda boşanma ile neticelense de yazar, sanat yaşamı boyunca eşinin soyadı yerine sadece Füruzan adını kullanmayı tercih etti.
Edebi Olgunluk ve Ödüllerle Gelen Başarı
Yazarlığının ilk dönemlerinde ortaya koyduğu çalışmalarını bir “gençlik hevesi” olarak gören Füruzan, asıl olgunluk dönemi eserlerini 1960'lardan itibaren vermeye başladı. 1964 ve 1972 yılları arasında Dost, Yeni Dergi ve Papirüs'te neşredilen öyküleriyle edebiyat çevrelerinde büyük bir ilgi uyandırdı. Bu ilginin meyvesi olan ilk öykü kitabı Parasız Yatılı, 1972 Sait Faik Hikâye Armağanı'na layık görüldü. Bu prestijli ödülü kazanan ilk kadın yazar olarak tanınan Füruzan, adını edebiyat tarihine altın harflerle yazdırdı. Ödül törenine o dönem evli olduğu eşi Turhan Selçuk ile katılan Füruzan, kazandığı bu büyük başarıyla geniş kitlelerce tanındı. Yazarın bu ilk başyapıtını, 1971'de yayımlanan Kuşatma ve 1973'te basılan Benim Sinemalarım adlı kitapları takip etti.
Füruzan'ın öykü evreni, hayatın kıyısında kalmış karakterlerin dramatik hikayeleriyle örülüdür. Bu derin duyarlılık onun tarzıdır. Toplumsal gerçekçiliği duyarlılıkla harmanlamıştır. Eserlerinde özellikle şu temalar ön plana çıkmaktadır:
- Zor yaşam koşullarında ayakta kalmaya çalışan yalnız kadınlar ve kız çocukları,
- Değişen toplumsal düzen içinde ekonomik ve sosyal çöküş yaşayan burjuva aileleri,
- Yeni yaşam alanlarında var olma mücadelesi veren ve yurt hasreti çeken göçmenler,
- Yoksulluk sınırında yaşam savaşı veren, yegane dayanakları sevgi olan korumasız çocuklar ve kimsesizler.
Roman Dünyası ve Yönetmenlik Serüveni
Füruzan, edebiyat tarihindeki yerini perçinleyen Benim Sinemalarım adlı öykü kitabının ardından öykü yazımına dokuz yıl sürecek uzun bir ara verdi. Bu süreçte boş durmayan yazar, 1974 yılında edebiyatseverlerin karşısına ilk romanı olan Kırkyedililer ile çıktı. Türkiye yakın tarihine “68 kuşağı” olarak geçen, devrimci ve isyankâr kimlikleriyle öne çıkan 1947 doğumluların hayat hikayelerini ve mücadelelerini konu edinen bu roman, okurlar tarafından büyük bir beğeniyle karşılandı. Eserin kazandığı bu geniş başarı, 1975 yılında Türk Dil Kurumu Roman Ödülü ile taçlandırıldı.
Edebiyatın yanı sıra sinema alanında da önemli çalışmalara imza atan yazar, aynı zamanda kendi eserini beyaz perdeye aktararak yönetmenlik koltuğuna oturdu. Yönetmenliğini üstlendiği Benim Sinemalarım filmi, Türk sinema tarihinin en başarılı yapıtları arasında yerini aldı. Bu prestijli sinema projesinde kızı Aslı Selçuk da yardımcı yönetmen olarak görev alarak annesine destek verdi. Öykücülüğünün yanı sıra şiir, roman, gezi yazısı, deneme ve çocuk edebiyatı gibi farklı türlerde de eserler vererek çok yönlü bir sanatçı kimliği ortaya koyan Füruzan, arkasında zengin bir edebi miras bıraktı.