Hasan Feruz Kesim, Türk dış politikası ve siyasi tarihinde bilinen adıyla Firuz Kesim, hem Osmanlı'nın son dönemlerinde hem de genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında kritik görevler üstlenmiş yetkin bir diplomat ve devlet adamıdır. 1882 yılında tarihi ve kültürel bir merkez olan Selanik'te doğan Kesim, 14 Ağustos 1976 tarihindeki vefatına kadar ülkesinin çıkarlarını korumak için dünyanın dört bir yanında çalışmıştır. Çok yönlü ve nitelikli eğitimi sayesinde kazandığı donanımı, ömrü boyunca sürdürdüğü bürokratik ve diplomatik mücadelelerle taçlandırmıştır. Konsolosluklardan elçilik refakatlerine, istihbarat yönetiminden meclis komisyonu başkanlığına kadar uzanan bu eşsiz kariyer, Türk dış ilişkilerinin kurumsallaşma sürecine doğrudan katkı sağlamıştır.
Eğitim Hayatı ve Diplomasideki İlk Adımlar
Gelecekteki diplomatik başarılarının temelini aldığı güçlü eğitimle atan Firuz Kesim, ilk ve orta öğrenimini dönemin seçkin okullarından biri olan Sultânî bünyesinde tamamlamıştır. Yabancı dile ve farklı kültürlere olan ilgisi, onu daha sonra bölgenin önemli eğitim merkezlerinden biri olan Beyrut Fransız Cizvitleri okulu çatısı altında buluşturmuştur. Bu nitelikli okulda aldığı dil ve hukuk ağırlıklı eğitim, genç yaşta uluslararası ilişkilerin mantığını kavramasını sağlamıştır. Bu eğitim geleceğe atılmış büyük bir adımdı.
Bürokrasi basamaklarını tırmanmaya Suriye Merkez Mahrukat Müfettişliği göreviyle başlayan Kesim, buradaki idari başarısıyla kendini kanıtlamıştır. Ardından doğrudan Dışişleri Memurluğu bünyesine katılarak ömrünü adayacağı diplomasi mesleğine adım atmıştır. Sahadaki ilk önemli sınavlarını Karadeniz kıyılarında veren tecrübeli isim, sırasıyla Batum ve Nevrosiski Şehbender Vekilliği vazifelerini üstlenmiştir. Bu vazifeler onun için büyük bir tecrübeydi. Bu kritik sınır bölgelerindeki başarısı, onun kısa süre içinde Balkanlar'da yer alan Gümülcine Şehbenderliği makamına getirilmesini sağlamıştır.
Avrupa'dan Orta Doğu'ya Uzanan Diplomatik Görevler
Dış temsilciliklerde gösterdiği yetkinlik sayesinde Ankara'nın dikkatini çeken diplomat, merkezde Umûmî Siyasiye 2. Şube Mümeyyizliği görevine tayin edilmiştir. Siyasi analiz yeteneği ile öne çıkan Kesim, çok geçmeden yeniden dış göreve atanarak Üsküp 2. Sınıf Şehbenderliği görevini deruhte etmiştir. Balkanlar'ın ardından rotasını Batı Avrupa'ya çeviren başarılı isim, Hollanda'da Amsterdam 2. Sınıf Konsolosluğu görevini üstlenerek Türkiye'nin ticari ve siyasi menfaatlerini korumuştur.
Avrupa'daki faaliyet sahası zamanla daha da genişleyen Firuz Kesim, şu önemli diplomatik merkezlerde görev yapmıştır:
- İspanya'nın Akdeniz kapısı olan Barselona Konsolosluğu,
- Fransa'nın güney limanı konumundaki Marsilya Konsolosluğu,
- Fransız diplomasisinin kalbi olan Paris Konsolosluğu.
Bu önemli Avrupa metropollerinde edindiği vizyon, onu Cumhuriyet dış politikasının en hassas dönemlerinde kilit bir aktör haline getirmiştir. Hatay Cumhuriyeti Antakya'da da çalıştı. Bu çerçevede Hatay Cumhuriyeti Antakya ve Mısır'da İskenderiye Başkonsolosluğu gibi önemli bölgelerde diplomatik vazifeler üstlenmiştir.
Bakanlık bünyesindeki kariyerinde de yükselişini sürdüren Kesim, 2. Daire 2. Şube Şefliği ve Müdürlüğü görevlerinin ardından İdari İşler Umûm Müdür Muavinliği pozisyonuna getirilmiştir. Devletin en hassas birimlerinden biri olan İstihbarat Dairesi Genel Müdürlüğü görevini de layıkıyla yerine getiren tecrübeli diplomat, daha sonra Arap Yarımadası'na yönelerek Cidde Maslahatgüzarlığı yapmıştır. Cidde'de de başarıyla görev yaptı. Yurt dışı misyonlarının ardından Ankara'da Dışişleri Bakanlığı Umûmî Kâtiplik Refakati Genel Müdürlüğü görevini üstlenmiştir.
Siyasi Hayatı, Meclis Yılları ve Mirası
Uzun ve başarılarla dolu diplomatik kariyerini halka hizmetle taçlandırmak isteyen Firuz Kesim, siyaset sahasına adım atmıştır. Kendisi TBMM IX. Dönem Samsun Milletvekili olarak meclise girdi. Parlamentodaki yasama faaliyetlerinde aktif rol alan tecrübeli devlet adamı, uluslararası ilişkiler alanındaki eşsiz tecrübesi sebebiyle meclisin en saygın komisyonlarından biri olan Dışişleri Komisyonu Başkanlığı makamına getirilmiş ve bu vazifeyi başarıyla yürütmüştür. Mecliste dış politika odaklı yasama çalışmaları yürüttü.
Vatanına sunduğu değerli katkılar dolayısıyla kendisine prestijli bir ödül olan Harp Madalyası takdim edilmiştir. Özel yaşamında son derece düzenli bir aile babası olan ve evliliğiyle bilinen tecrübeli siyasetçi, 14 Ağustos 1976 tarihinde aramızdan ayrılmıştır. Firuz Kesim, geride bıraktığı tertemiz diplomatik geçmişi ve meclis çatısı altındaki değerli hizmetleriyle Türk siyaset ve diplomasi tarihinin unutulmaz isimleri arasında yer almaktadır.