Türk edebiyatının güçlü kalemlerinden Esma Ocak, Diyarbakır'da 5 Haziran 1928 tarihinde dünyaya gelen ve kırsaldaki kadınların yaşam mücadelelerini eserlerine başarıyla taşıyan öncü bir yazardır. Şevkiye Hanım ile Tarım İl Müdürü Osman Şahap Yıldırım'ın evladı olan Ocak, çocukluk yıllarını bu kadim kentin kültürel dokusu içinde geçirdi. Aynı zamanda şair ve milletvekili Osman Ocak Nakiboğlu'nun yeğeni olan Ocak, entelektülel ve kültürel açıdan son derece zengin bir aile ortamında büyüme imkanı buldu. İlköğrenimine Diyarbakır'daki mahalle mektebinde başlayan yazar, babasının mesleki görev değişimi nedeniyle eğitim hayatını komşu şehir Mardin'de sürdürdü.
Toprakla ve Edebiyatla Geçen Bir Ömür
Burada ortaokul eğitimini başarıyla tamamladı. Daha sonra memleketi Diyarbakır'a geri dönerek lise eğitimine şehirdeki tarihi Ziya Gökalp Lisesi bünyesinde kararlılıkla devam etti. Ancak lise ikinci sınıftayken dayısının oğlu ile görücü usulüyle evlendirilmesi, onun devam etmekte olduğu örgün eğitim hayatının ne yazık ki çok erken yaşlarda tamamen yarıda kalmasına yol açtı. Evlilik birliği kurulduktan hemen sonra Bismil ilçesine bağlı Kazancı köyüne yerleşen genç kadın, bu yeni yaşam alanında zamanla Kürtçe dilini de öğrendi.
Henüz otuz üç yaşındayken eşinin ani vefatı sebebiyle hayatını kaybetmesiyle, Esma Ocak için yaşamın zorlu mücadelelerle dolu yepyeni bir dönemi başlamış oldu. Eşinin vefatının ardından köydeki çiftliğin yönetimini kendi ellerine alarak tarımsal faaliyetlerin başına geçti ve uzun yıllar boyunca aktif çiftçilik yaptı. Gündüz saatlerinde tarladaki yoğun işlerin koşturmacasıyla bizzat meşgul olan yazar, akşam vakitlerinde ise çevresindeki köy kadınlarının hüzünlü yaşam öyküleri ve zorlu sıkıntılarını büyük bir ilgiyle dinledi. Bu sohbetlerden elde ettiği birikimler, onun edebiyat dünyasına adım atmasını sağlayan temel esin kaynağı haline geldi.
Yazı çalışmalarını bu dönemde yoğunlaştırdı. İlk dönem yazdığı öykülerini, fikirlerine büyük değer verdiği ünlü şair Ahmet Arif'e göndererek onun değerlendirmesini rica etti. Usta şairden gelen teşvik edici ve övgü dolu mektup, onun edebiyat yolculuğuna kararlılıkla devam etmesinde belirleyici bir rol oynadı.
Berdel'in Başarısı ve Edebi Mirası
Ahmet Arif, kitap için kaleme aldığı ünlü önsözde bu öykülerin toplumun iç gerçeğini yansıttığını belirterek, yazarın kendi halkının acılarına ortak olma kararlılığını büyük bir takdirle karşıladığını ifade etti. Yazarın geniş kitleler tarafından tanınmasını sağlayan Berdel adlı öykü kitabı, dönemin sinema dünyasında da büyük bir yankı uyandırdı. Kitap, usta yönetmen Atıf Yılmaz tarafından sinemaya uyarlandı. Beyaz perdeye aktarılan bu yapım, ulusal ve uluslararası film festivallerinde çok sayıda prestijli ödüle layık görüldü.
Ayrıca Berdel hikayesi Almanca diline başarıyla tercüme edilirken, yazarın bu değerli çalışması ve Yeni Çardak isimli diğer öyküsü tiyatro sahnelerine de uyarlandı. Yaşamı boyunca toplam on üç adet kitap yayımlayan üretken yazar, edebiyat dünyasına zengin bir külliyat bıraktı. Bu çalışmalar arasında, ünlü düşünür Ziya Gökalp'in hayatını ele alan biyografik bir çalışma da mevcuttur. Eser, 2006 senesinde okurlarla buluştu.
Kültürel Katkıları ve Son Yılları
Kültürel faaliyetlere de öncülük eden Ocak, hayatı boyunca çeşitli sivil toplum kuruluşlarında ve mesleki birliklerde aktif görevler üstlendi. Yazarın emek verdiği ve üye olduğu başlıca kuruluşlar şunlardır:
- Diyarbakır'ı Tanıtma Kültür ve Dayanışma Vakfı (Başkanlık)
- Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS) (Üyelik)
- Edebiyatçılar Derneği (Üyelik)
Henüz hayattayken, kentteki Dört Ayaklı Minare yakınlarında bulunan tarihi bir Ermeni evi satın alınarak kendi adına bir müzeye dönüştürüldü. Satın alınan bu tarihi yapı, yazarın adını ve anısını yaşatmak amacıyla müze olarak hizmete açıldı. Ancak yazarın vefatının ardından yaşanan ilgisizlik, bu tarihi yapının zamanla bakımsız kalarak harap bir duruma gelmesine sebep oldu.
Edebiyat dünyasının saygın isimlerinden Esma Ocak, 25 Mayıs 2011 tarihinde doğduğu şehir olan Diyarbakır'da hayata gözlerini yumdu. Cenazesi de aynı şehirde toprağa verildi.