İlk yılları ve eğitimi
Enrico Fermi, 29 Eylül 1901'de Roma'da doğdu. Babası Demiryolları Bakanlığı'nda bölüm başkanı olan Alberto Fermi, annesi ilkokul öğretmeni Ida de Gattis'ti; Enrico ailenin üçüncü çocuğuydu. Küçükken ağabeyi Giulio ile elektrik motorları yapmakla ilgilendi. Babasının iş arkadaşı Adolfo Amidei, genç Fermi'nin matematikteki yeteneğini fark ederek ona geometri ve fizik kitapları verdi. Fermi, Temmuz 1918'de liseden mezun oldu, Almanca öğrendi ve Pisa'daki Scuola Normale Superiore'ye başvurdu. Giriş sınavında titreşen bir çubuğun kısmi diferansiyel denklemini Fourier analiziyle çözdü; sınavı değerlendiren kişi yazdığı makalenin doktora düzeyinde olduğunu belirtti. Franco Rasetti ile yakın arkadaş oldu. 1921'de ilk bilimsel çalışmalarını yayımladı ve henüz 21 yaşındayken Pisa Üniversitesi'nden fizik doktoru unvanını aldı.
Bilimsel katkıları
Fermi, hem teorik hem deneysel fizikte üstün olan nadir fizikçilerden biriydi. İlk büyük katkısı istatistiksel mekanikte oldu: Pauli'nin 1925'te dışlama ilkesini formüle etmesinin ardından bu ilkeyi ideal bir gaza uyguladı ve bugün Fermi-Dirac istatistiği denen formülasyonu kullandı. Bu ilkeye uyan parçacıklara fermiyon denir. Beta bozunmasını açıklamak için geliştirdiği model, zayıf etkileşim kuramının temelini oluşturdu. Nötronla tetiklenen radyoaktivite deneylerinde yavaş nötronların çekirdekler tarafından hızlı olanlara göre daha kolay yakalandığını buldu. Nötron bombardımanıyla indüklenen radyoaktivite çalışmaları ve uranyum ötesi elementlerin keşfi nedeniyle 1938 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü; ancak bu yeni elementlerin sonradan nükleer fisyon ürünü olduğu anlaşıldı.
Amerika yılları ve Manhattan Projesi
Fermi, Yahudi olan eşi Laura Capon'u etkileyen İtalyan ırk yasalarından kaçmak için 1938'de İtalya'dan ayrıldı ve Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Chicago Üniversitesi'nde, 2 Aralık 1942'de kritik hale gelen Chicago Pile-1'i tasarlayan ve inşa eden ekibe liderlik etti; bu, insan yapımı ilk kendi kendini sürdüren zincirleme nükleer reaksiyondu. Oak Ridge'deki X-10 Grafit Reaktörü ve Hanford'daki B Reaktörü kritik hale geldiğinde de oradaydı. Los Alamos'ta F Ekibi'ne başkanlık etti ve 16 Temmuz 1945'teki Trinity testinde bombanın verimini tahmin etmek için kendi adıyla anılan yöntemi kullandı.
Savaş sonrası ve mirası
Savaştan sonra J. Robert Oppenheimer başkanlığındaki Genel Danışma Komitesi'nde görev yaptı. Hidrojen bombasının geliştirilmesine ahlaki ve teknik gerekçelerle karşı çıktı. 1954'teki duruşmada Oppenheimer adına ifade veren bilim insanları arasındaydı. Pion ve müonlarla ilgili çalışmalar yaptı. Fermi 28 Kasım 1954'te Chicago'da öldü. Adını Enrico Fermi Ödülü, Fermilab, Fermi Gama-ışını Uzay Teleskobu, Fermi paradoksu ve fermiyum elementi taşır.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Enrico Fermi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.