Türk edebiyatının modernleşme sürecinde ve hece vezninin yaygınlaşmasında kritik bir rol üstlenen Enis Behiç Koryürek, 11 Mart 1891 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Hem başarılı bir diplomat ve bürokrat hem de hece ölçüsünü şiire sevdiren öncü topluluk Beş Hececiler'in unutulmaz bir temsilcisi olan Koryürek, ömrünü vasan hizmetine ve Türk dilinin gelişimine adamış çok yönlü bir aydındır. Çocukluk yılları, babası Doktor Yarbay İsmail Behiç Bey'in askeri görevleri dolayısıyla Makedonya topraklarında geçen şair, ilk eğitimini evde babasından ve özel öğretmenlerden alarak sağlam bir entelektüel temel attı. Sonrasında sırasıyla Selanik ve Üsküp İdadilerinde eğitim gören genç Enis Behiç, lise öğrenimini ise 1909 yılında mezun olacağı İstanbul Sultanîsi bünyesinde tamamladı. Yükseköğrenimini prestijli Mülkiye Mektebi'nde sürdüren Koryürek, 1913 yılında bu okulu birincilik derecesiyle bitirerek adından söz ettirmeyi başardı.
Şairlik Yolculuğu ve Beş Hececiler'e Katılımı
Genç şair edebiyat dünyasına oldukça erken yaşlarda adım attı. Henüz on dokuz yaşındayken kaleme aldığı ilk eserlerini "Ruhum Şiirlerimde Tecessüm Eder Benim" genel başlığı altında okurla buluşturdu. Bu dönemde kısa bir süreliğine dönemin etkin edebi topluluğu Fecr-i Ati içinde yer aldı. Sanatçı bu topluluğun toplantılarına birkaç ay boyunca katılım sağladı. Vatan sevgisini coşkulu bir dille işlediği ve Namık Kemal'in aziz ruhuna ithaf ettiği "Vatan Mersiyesi" isimli şiiri, toplumda büyük bir yankı buldu. 1912 ile 1914 yılları arasında Şehbal dergisinde neşredilen ilk hamasi eserlerinde Servet-i Fünun estetiğinin bariz etkileri hissediliyordu.
Şairin fikir dünyasındaki asıl dönüşüm ise milliyetçi rüzgarların estiği dönemde gerçekleşti. Düşünür Ziya Gökalp ile tanışması hece ölçüsünü benimsemesinde belirleyici oldu. Böylece aruz veznini bırakıp Türkçe sözcüklerin doğal ritmine yönelerek Milli Edebiyat akımına dahil oldu. Kendisi gibi hece ölçüsünü savunan dostlarıyla birlikte Türk edebiyatı tarihine altın harflerle yazılacak Beş Hececiler grubunu kurdu. Gruptaki diğer değerli kalemler ise şunlardı:
- Orhan Seyfi Orhon
- Faruk Nafiz Çamlıbel
- Yusuf Ziya Ortaç
- Halit Fahri Ozansoy
Koryürek'in şiirleri başta Şehbâl olmak üzere Hürriyet-i Fikriyye, Donanma, Türk Yurdu ve Yeni Mecmua gibi dönemin saygın yayın organlarında yayımlandı. İstanbul'un entelektüel çevrelerinde geniş bir dost meclisi edinen sanatçı, edebiyat dünyasının önde gelen isimleriyle yakın ilişkiler kurdu. Bu isimler arasında Ziya Gökalp, Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfettin ve Celal Sahir Erozan yer alıyordu. Edebi üretimlerinde özellikle vatanseverlik, kahramanlık ve epik temaları uç noktalara taşıyan şiirler üretti. Aynı zamanda yerleşik hece kalıplarını yapısal olarak kırmaya yönelik biçimsel denemeler de gerçekleştirdi.
Diplomasiden Bürokratlığa Uzanan Hizmet Yılları
Enis Behiç Koryürek'in yaşamı sadece edebi meclislerle sınırlı kalmadı. Mezuniyetinin hemen ardından Hariciye Nezareti bünyesindeki Ticaret İşleri Şubesinde kâtiplik yaparak devlet hizmetine adım attı. Cihan Harbi'nin ilk yıllarında Bükreş'te konsolos olarak görevlendirildi. 1916 senesinde ise Budapeşte'ye atanarak burada konsolos yardımcılığı ve basın ataşeliği vazifelerini üstlendi. Macaristan'da bulunduğu bu hareketli dönemde bir Fransız kadınla evlilik gerçekleştirdi. İstanbul'a 1919'da dönen Koryürek, dışişlerindeki mesaisine devam ederken Vefa ve Kabataş liselerinde genç dimağlara Fransızca ve edebiyat dersleri verdi. Millî Mücadele ruhu Anadolu'yu sarınca, 1921'de bağımsızlık hareketini gizlice destekleyen Müdafaa-i Milliye teşkilatına katılarak vatan savunmasında aktif rol aldı.
Zaferin ardından 1922 yılında Ankara hükümeti tarafından Edirne Hukuk İşleri Müdürlüğüne getirildi. Cumhuriyet rejiminin resmen ilan edilmesinden sonra da Edirne Lisesi'nde öğretmenlik yapmayı sürdürdü. Bu süreçte ilk eşinden ayrılarak ünlü Fahri Paşa'nın kızıyla hayatını birleştirdi. Ankara'ya 1926 yılında tayin edilerek Ticaret Bakanlığı bünyesindeki antlaşmalar dairesinin başkan yardımcılığı koltuğuna oturdu. Uzun seneler boyunca Ticaret, İktisat ve Çalışma bakanlıklarında üst düzey sorumluluklar üstlendi. Devlet görevlerinin yanı sıra Ankara Ticaret Lisesi'nde dersler vermeyi de ihmal etmedi. İktisadi alandaki yetkinliğiyle 1930 yılında Sovyetler Birliği ile gerçekleştirilecek ticaret görüşmeleri için Moskova'ya giden heyette yer aldı. Döndükten sonra Başbakanlığa bağlı Yüksek İktisat Meclisi'nin genel sekreterliğini altı yıl boyunca yürüttü. 1941'de Ekonomi Bakanlığı İş ve İşçiler Dairesi Başkanı, ardından da Çalışma Bakanlığı Müsteşarı olarak atandı. Türkiye'de çalışma hayatını düzenleyen, işçi hakları ve meselelerine kurumsal çözümler üreten ilk öncü bürokratlardan biri oldu. 1934-1936 yılları arasında Fransızcadan nüfus bilimi üzerine beş önemli çeviri eser kazandırdı.
Mistik Arayışlar ve Edebi Miras
Devlet hizmetindeki parlak kariyerini siyasi gayelerle sonlandırmak isteyen Koryürek, 1946 yılında Çalışma Bakanlığı Müsteşarlığı görevinden istifa etti. Aynı yıl yapılan seçimlerde Demokrat Parti'nin Zonguldak milletvekili adayı oldu ancak Meclis'e girmeyi başaramadı. Hayatının bu son virajında maddi ve manevi açıdan son derece zorlu bir dönemden geçti. Siyasi hayal kırıklıkları ve ekonomik darboğazın ortasında şairin iç dünyasında radikal bir manevi dönüşüm yaşandı. Mistisizmin gizemli dünyasına yönelen yazar, bir Mevlevi dervişinin ruhuyla irtibat kurduğunu iddia etti. Bu trans halinin ve ilhamların neticesinde ortaya çıktığını belirttiği tasavvufi şiirlerini kaleme almaya başladı. Bu mistik dönemin ürünü olan eserler, sanatçının edebiyat tarihindeki duruşuna yepyeni bir boyut ekledi.
Maddi sıkıntılarla mücadele ettiği bu çalkantılı sürecin ardından, 18 Ekim 1949 tarihinde Ankara'da 58 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ebedi dinlenme yerine uğurlanan büyük şairin geride bıraktığı şiir kitapları, Türk edebiyatının dönüşüm evrelerini gösteren birer tarihi vesika niteliğindedir. Sanatçının yayımlanmış başlıca şiir kitapları şunlardır:
- Miras (1927)
- Varidat-ı Süleyman (Çedikçi Süleyman Çelebi Ruhundan İlhamlar) (1949)
- Güneşin Ölümü (1952)