Türk edebiyatının dönüm noktalarından biri olan hece vezninin yaygınlaşmasında öncü rol üstlenen Enis Behiç Koryürek, 11 Mart 1891 tarihinde İstanbul'un tarihi Aksaray semtinde dünyaya geldi. Edebi kimliğinin yanı sıra öğretmenlik, bükrokrasi ve diplomasi alanlarında da ülkesine hizmet eden şair, özellikle denizcilik temalı kahramanlık şiirleriyle Türk yazınında silinmez izler bıraktı. Cumhuriyet öncesi ve sonrasındaki kritik dönemlerde üstlendiği diplomatik görevler ve işçi haklarına getirdiği kurumsal çözümlerle çok yönlü bir aydın profili çizdi. Yaşamını 18 Ekim 1949'da Ankara'da tamamlayan Koryürek, hem edebi mirası hem de devlet adamlığı kimliğiyle Türk kültür tarihindeki saygın yerini korumaktadır.
Doktor Yarbay İsmail Behiç Bey ile Fâika Hanım'ın oğlu olarak dünyaya gelen Enis Behiç, eğitim hayatına ilk olarak evinde aldığı özel derslerle başladı. Ailesinin görev yerleri ve dönemin şartları gereği ortaöğrenimini Selanik ve Üsküp İdadilerinde sürdürdü, ardından İstanbul Lisesi'nde eğitim gördü. Yükseköğrenimini ise devlet adamı yetiştiren prestijli Mülkiye Mektebi'nde tamamlayarak 1913 yılında bu okuldan birincilik derecesiyle mezun oldu. Henüz 19 yaşındayken kaleme aldığı "Ruhum şiirlerimde Tecessüm Eder Benim" başlıklı eseriyle edebiyat dünyasına adım atan genç Enis Behiç, kısa süreliğine de olsa Fecr-i Âti topluluğu içinde kendine yer buldu. Bu dönemde vatan şairi Namık Kemal'in aziz hatırasına adadığı "Vatan Mersiyesi" şiiriyle geniş kitlelerin dikkatini çekmeyi başardı.
Edebi Yolculuk: Fecr-i Âti'den Beş Hececilere
Gençlik yıllarında Servet-i Fünûn ekolünün etkilerini taşıyan ve hamasi nitelikler barındıran on iki manzumesi prestijli Şehbal dergisinde okuyucuyla buluştu. şiirle olan derin bağının yanı sıra musikiye de büyük bir tutku besleyen Koryürek, keman çalmaktaydı. Hatta müzik dünyasında, kendi tasarımı olan keman ve boru karışımı özel bir enstrümanı kullandığı da bilinmektedir. Sanatçı, bir dönem aruz veznini alaturka musikinin ritim ve usulleriyle harmanlamaya çalıştı. Bu teorik ve pratik arayışlarının bir sonucu olarak "Musiki Usüllerinin Aruza Tatbiki" başlığı altında üç manzume yazdı ve konuyu detaylandıran kuramsal makaleler neşretti.
Balkan Savaşı'nın yarattığı milli uyanış ikliminde, Türk milliyetçiliğinin fikir babalarından Ziya Gökalp'in tavsiyesi üzerine aruz veznini bırakarak heceyi benimsedi. Bu karar onu, Türk edebiyat tarihinde Hecenin Beş Şairi (Beş Hececiler) olarak anılacak topluluğun en önemli temsilcilerinden biri haline getirdi. Milli Edebiyat akımına katıldıktan sonra yazdığı, ulusal duygularla bezenmiş kahramanlık destanları ona büyük bir şöhret kazandırdı. Şairin eserleri bu dönemde dönemin önemli yayın organlarında yer buldu:
- Türk Yurdu
- Hürriyet-i Fikriye
- Donanma
- Yeni Mecmua
Denizcilik tarihinin şanlı sayfalarından ilham alarak kaleme aldığı manzum destanlar sayesinde edebiyat dünyasında "Türk denizciliğini şiire sokan şair" unvanıyla taçlandırıldı. Hece ölçüsünü sadece kullanmakla kalmayıp, durak yapılarını değiştirerek ve tek bir şiirde farklı hece kalıplarını bir arada deneyerek vezne yeni bir dinamizm kazandırdı.
Diplomasi Koridorlarında Bir şair
Mülkiye Mektebi'ni birincilikle bitirmesinin ardından devlet hizmetine adım atan Enis Behiç Koryürek, Hariciye Nezareti bünyesinde görevlendirildi. 1915 yılında atandığı Bükreş Konsolosluğu görevi, onun diplomatik kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu. Burada görev yaptığı sırada, dönemin Bükreş Başkonsolosu ve ünlü yazar Ahmet Hikmet Müftüoğlu'ndan fikri ve edebi anlamda derinden etkilendi. Romanya'daki görevinin ardından atandığı Budapeşte'de ise yedi yıl boyunca Türkiye'yi başarıyla temsil etti. Macaristan'daki mesaisi sırasında Türk-Macar dostluğunun pekişmesi için olağanüstü çaba harcadı. Özellikle Budapeşte'deki tarihi Gül Baba Türbesi'nin restore edilerek yeniden bir ziyaret merkezi ve müze haline dünüştürülmesinde çok büyük katkıları oldu.
Avrupa yıllarında sadece bükrokrasiyle ilgilenmeyen şair, özel hayatında da yeni adımlar attı. Budapeşte'de Gabi adında bir Fransızca öğretmeniyle hayatını birleştirdi ve bu evlilikten Hasan Argon adını verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Bükreş ve Budapeşte'deki diplomatik yılları, şairin edebi yönüne de yeni bir soluk getirdi. Yaşadığı renkli gönül ilişkilerini ve Avrupa maceralarını mizahi bir dille anlattığı aşk şiirleri kaleme aldı. Gurbette geçen uzun yılların ardından Koryürek, 1919 yılının Kasım ayında vatanına geri döndü.
Milli Mücadele Yılları ve Bükrokrasideki İzleri
Yurda dönüşünün ardından Anadolu'da alevlenen Kurtuluş Savaşı yıllarında İstanbul'daki Hariciye Nezareti'ndeki görevini sürdürdü. Bir yandan da liselerde edebiyat ve Fransızca öğretmenliği yaparak genç nesilleri eğitti. Bu resmi görevlerinin ötesinde, gizli bir faaliyet yürüten Millî Müdafaa Teşkilatı bünyesinde aktif sorumluluk alarak milli direniş hareketine çok önemli destekler sağladı. Anadolu'nun zaferiyle sonuçlanan bu sürecin ardından, 1922 yılında yeni kurulan idari yapılanma kapsamında Edirne Vilayeti Hukuk İşleri Müdürlüğü'ne tayin edildi. Sınır kentindeki bu idari görevinin yanında öğretmenlik mesleğini de büyük bir şevkle sürdürmeye devam etti.
Edirne'de bulunduğu dönemde ilk eşinden ayrılan Koryürek, 1924 senesinde ünlü komutan Fahri Paşa'nın kızı Müîde Hanım ile ikinci evliliğini gerçekleştirdi. 1925 yılında Edirne'deki görev süresini tamamlayarak genç cumhuriyetin yeni başkenti Ankara'ya geçti. Devlet bükrokrasisinde işçi sorunlarına son derece ciddi ve vizyoner bir bakış açısıyla yaklaşan şair, bu alandaki problemlerin çözümü için Türkiye'de kurumsallaşmanın önünü açan ilk öncü bükrokratlardan biri oldu.