Osmanlı İmparatorluğu'nun tarih sahnesinden çekildiği o en fırtınalı dönemde sarayda bulunan Emine Nazikeda Kadınefendi, hem devletin çöküşüne tanıklık etmiş hem de hanedanın son başkadınefendisi unvanıyla adını altın harflerle tarihe yazdırmıştır. 9 Ekim 1866 tarihinde Abhazya'nın Tzebelda kasabasında dünyaya gelen Nazikeda, asil bir ailenin mensubuydu. Sarayın göz kamaştıran salonlarından sürgünün en ücra köşelerine kadar uzanan bu hüzünlü ve zorlu hayat hikayesi, Osmanlı'nın son demlerindeki dramatik olayları ve çekilen büyük acıları tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermektedir. O, hanedanın en güçlü kadınlarındandı. Sultan Vahdettin ile gerçekleştirdiği evlilik sayesinde saray hareminde çok etkili bir figür haline gelmiş, metanetiyle akıllarda yer edinmiştir.
Kafkasya'dan Osmanlı Sarayına Uzanan Yolculuk
Prens Hasan Bey Marşania ile Prenses Fatma Horecan Aredba'nın kızı olan Nazikeda'nın çocukluğu Kafkasya'nın eşsiz doğasında geçti. Fakat 93 Harbi'nin getirdiği zorlu şartlar nedeniyle ailesi Abhazya'dan göç ederek Osmanlı topraklarına sığınmak zorunda kalmıştır. Bu büyük göç dalgasının ardından, henüz 1876 yılında çok küçük bir kızken İstanbul'daki saraya gönderildi. Kız kardeşleri Daryal ve Naciye ile kuzenleri de bu yolculukta kendisine eşlik etmiştir. İstanbul'da, Cemile Sultan'nın nedimelerinden olan halası Suzidil Hanım'ın koruyucu kanatları altına sığındı. İstanbul'a ulaştıktan sonra sarayda Emine Nazikeda adını alan genç kız, Cemile Sultan'nın amansız verem hastalığına yakalanan kızı Fatma Hanım Sultan'a yoldaşlık yapması amacıyla onun yanına verilmiş ve saray hayatına ilk adımını atmıştır. Burada saray adabını en ince ayrıntısına kadar öğrendi. Fatma Sultan'ın 1890 yılındaki vefatına kadar süren bu yoldaşlık, genç kızın saray yaşamındaki yerini kalıcı hale getirdi.
Yeminle Başlayan Evlilik ve Harem Hayatı
Güzelliğiyle dikkat çeken genç kıza derinden aşık olan Şehzade Vahdettin Efendi, onu Cemile Sultan'dan talep etmiştir. Cemile Sultan, kardeşinin Nazikeda üzerine başka bir kadınla evlenmemesi şartıyla bu nikaha rıza gösterdi. Böylece çift, 8 Haziran 1885 tarihinde Ortaköy Sarayı'nda dünya evine girmiştir. O dönemde Şehzade Vahdettin yirmi dört, Emine Nazikeda ise henüz on dokuz yaşındaydı. Evliliğin ilk yılları sevinçlerle ve acılarla geçti. 1888 yılında dünyaya gelen Fenire Sultan adındaki ilk çocukları, ne yazık ki sadece birkaç hafta hayatta kalabildi. Daha sonra 12 Eylül 1892'de Fatma Ulviye Sultan, 19 Nisan 1894'te ise Rukiye Sabiha Sultan doğmuştur. Ancak bu doğumların da bir bedeli oldu. Hekimlerin bir daha çocuk sahibi olamayacağını belirtmesi üzerine Nazikeda, eşine hanedanın devamı için evlilik izni vermek durumunda kaldı. Bu gelişme üzerine Vahdettin, 8 Temmuz 1905 tarihinde genç Seniye İnşirah Hanım ile hayatını birleştirmiştir. 1918 yılında Vahdettin'in padişahlık makamına oturmasıyla birlikte Emine Nazikeda, devletin son başkadınefendisi unvanıyla tescillenmiştir.
Sarayda görev yapan sadık nedimeler, onun en yakın sırdaşları ve yardımcıları oldular. Onlar sarayda adeta tek vücut gibiydiler. Padişah eşine bağlılıkla hizmet eden bu yardımcı kadro şu isimlerden oluşuyordu:
- Rumeysa Aredba (Başnedime)
- Şahinde Hanım (İkinci Nedime)
- Bayla Hanım
- Şaheser Hanım
- Leyla Açba
- Prenses Asubican Hanım (Ablası)
Sürgün Yılları ve Kahire'de Son Nefes
Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanması ve eşinin yurdu terk etmesi üzerine saray kadınları için zorlu günler kapıyı çalmıştır. Feriye Sarayı'na nakledilen harem mensuplarına yardım etmek isteyen Nazikeda, orada kalan kadınların yaşam koşullarını iyileştirmek için olağanüstü bir çaba sergilemiştir. Hanedan üyeleri 1924 yılında sürgüne gönderildi. Nazikeda; Vahdettin'in diğer eşi Müveddet Hanım, nedimeleri ve saray görevlileriyle birlikte San Remo'daki villaya yerleşmek zorunda kalmıştır. Eşinin 1926 yılındaki vefatının ardından kızı Fatma Ulviye Sultan ile birlikte Monte Carlo'da kiralık bir evde yaşamaya başladılar. 1929 yılında Fransa'nın Menton şehrinde bir süre ikamet ettikten sonra Mısır'a geçerek Kahire'ye kalıcı olarak yerleşti. Emine Nazikeda Kadınefendi, 4 Nisan 1941 tarihinde Kahire'nin Maadi semtinde hayata gözlerini yumuştur. Cenazesi Mısır'daki Abbasiye Mezarlığı'na defnedildi.