İstanbul'un tarihi atmosferinde dünyaya gelen Ekrem Hakkı Ayverdi, ömrünü Türk mimarlık mirasını korumaya ve araştırmaya adamış öncü bir mühendis, mimar ve tarihçidir. 1899 yılının Aralık ayında İstanbul Şehzadebaşı'nda dünyaya gelen Ayverdi, hem mimari alanda inşa ettiği özgün yapılarla hem de geçmişten devraldığı tarihi mirası restore ederek Türk kültür hayatına büyük katkılar sunmuştur. Özellikle Balkanlar'daki Osmanlı eserlerine yönelik derinlikli çalışmalarıyla tanınan yazar, kaleme aldığı kaynak eserlerle bu kadim kültürü günümüze taşımıştır.
Mühendislikten Mimarlık Tarihine Uzanan Yolculuk
Ekrem Hakkı Ayverdi, takvimler 22 Aralık 1899'u gösterdiğinde İstanbul'un Kalenderhane Mahallesi'nde dünyaya gözlerini açtı. Eğitim hayatını başarıyla sürdüren Ayverdi, 1920 yılında Mühendis Mektebi'nden mezun olarak meslek hayatına ilk adımını attı. Bu okul, günümüzde İstanbul Teknik Üniversitesi adıyla bilinmektedir. Mezuniyetinin ardından 1950 yılına kadar inşaat mühendisliği ve müteahhitlik alanlarında yoğun bir çalışma yürüttü. Bu süreçte Türkiye'nin imarına katkı sağlarken, 1950'den sonra yönünü tamamen mimarlık tarihi araştırmacılığına çevirdi. Bu dönemde gerçekleştirdiği en önemli çalışmalardan biri, 1950 yılında tamamladığı İstanbul Üniversitesi Rektörlük Binası'nın restorasyonu olmuştur. Ayverdi, bu görkemli tarihi yapıyı başarıyla restore etmiştir.
Balkanlar'da Osmanlı Mirasının Peşinde
Mimar Ayverdi, sadece yurt içindeki eserlerle sınırlı kalmayıp ecdat mirasının izini sınırların ötesinde de sürmüştür. Bu amaçla 1952, 1956 ve 1976 yıllarında geniş kapsamlı araştırma seyahatleri düzenledi. Ziyaret ettiği coğrafyalar arasında şu ülkeler yer alıyordu:
- Yugoslavya
- Yunanistan
- Bulgaristan
- Romanya
- Macaristan
Buralardaki Türk yapıtlarını yerinde inceleyen yazar, mimari unsurları titizlikle kayıt altına almıştır. Bu araştırmalar, devasa bir külliyata zemin hazırlamıştır. Ayverdi, kaleme aldığı toplam 16 kitapla bilim dünyasına ve kültür hayatına paha biçilemez katkılar sundu. Eserlerin bir kısmı ortak imzayla yayımlanmıştır. Sekiz ciltten oluşan devasa mimarlık çalışması iki bölümdür. İlk dört ciltte Ertuğrul Gazi döneminden başlayıp Fatih Sultan Mehmed devrinin sonuna kadar olan süreç anlatılmaktadır. Kalan son dört cilt ise Avrupa topraklarında yükselen Osmanlı mimari eserlerini detaylıca ele almaktadır. Öne çıkan kitaplarından bazıları şunlardır:
- Osmanlı Mimarisinin İlk Devri
- Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri
- Avrupa'da Osmanlı Mimari Eserleri
Kültürel Mücadele ve Vefatı
Ekrem Hakkı Ayverdi, entelektüel birikimini toplumsal faydaya dönüştürmek amacıyla birçok sivil toplum kuruluşunun kuruluşunda ve yönetiminde görev almıştır. İstanbul Fetih Cemiyeti'nin kuruculuğunu üstlenen Ayverdi, aynı zamanda şu kuruluşlarda da son derece aktif roller üstlenmiştir:
- Kubbealtı Akademisi
- İstanbul Enstitüsü
- Yahya Kemal Enstitüsü
Edebi ve tarihi kimliğiyle tanınan ünlü yazar Samiha Ayverdi'nin ağabeyi olan araştırmacının, Fazlı ve Aligül adlarında iki erkek evladı vardı. Ömrünün son günlerine kadar Türk kültür dünyasına hizmet etmeyi büyük bir şevkle sürdüren usta mimar, 24 Nisan 1984 tarihinde İstanbul'un Fatih semtinde yer alan evinde hayata gözlerini yumdu. Geride bıraktığı onlarca eser, makale ve restore edilmiş anıt eser, Türk mimarlık tarihinin en önemli referans kaynakları olarak yaşamaya devam etmektedir.