Türk edebiyatının üretken kalemlerinden yazar ve mimar Demirtaş Ceyhun, 17 Aralık 1934 tarihinde Adana'da hayata gözlerini açtı. Yaşamı boyunca kaleme aldığı roman, öykü ve araştırma kitaplarıyla toplumsal yapıyı derinlemesine analiz eden sanatçı, entelektüel duruşuyla da Türkiye'nin yakın tarihinde silinmez izler bıraktı. 29 Temmuz 2009'da zatürre teşhisiyle tedavi gördüğü İstanbul Taksim Alman Hastanesi'nde aramızdan ayrılan yazar, edebi kimliğinin yanı sıra mimarlık kariyeri ve sivil toplum mücadeleleriyle de geniş kitlelerin takdirini kazandı.
Güzel Sanatlardan Edebi Dünyaya İlk Adımlar
Ceyhun, yükseköğrenimini İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlık Bölümü'nde tamamlayarak 1959 yılında buradan başarıyla mezun oldu. Sanat eğitimi aldığı bu dönem, onun estetik bakış açısını şekillendiren en önemli unsurlardan biri haline geldi. Kendisi, mesleki kariyeri mimarlıkla başlasa da içindeki yazma tutkusu genç yaşlardan itibaren kendisini güçlü bir şekilde göstermişti. Nitekim yazarın ilk hikaye denemeleri, henüz öğrencilik yıllarında, 1955 senesinde prestijli Yeni Ufuklar dergisinde okuyucularla buluştu. İlk dönem çalışmalarında daha çok bireysel açmazlar ve içsel sorgulamalar üzerinde duran yazar, insan psikolojisinin karanlık labirentlerine eğildi. Karakterlerinin cinsel ve ruhsal çatışmalarına getirdiği alışılagelmişin dışındaki yaklaşımlar, kısa sürede edebiyat çevrelerinin ilgisini çekmesini ve onun özgün üslubunu tescillemesini sağladı.
Toplumcu Çizgi ve Ödüllerle Taçlanan Eserler
Demirtaş Ceyhun, zamanla bireysel konulardan toplumsal gerçekliğe yöneldi. Kitleler tarafından esas tanınması ise günümüzün güncel meselelerini de içeren, modern içerikli ve toplumsal sorunların temelini araştıran inceleme kitaplarıyla gerçekleşti. Eserlerinde toplumun sancılarını ve sosyolojik yapıları mercek altına alan yazar, bu üretkenliğini edebiyat ödülleriyle taçlandırdı. Ceyhun, destansı bir anlatıma sahip olan Asya isimli romanı ile 1970 yılında düzenlenen TRT Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Bu başarının hemen ardından, insan ilişkilerini ve toplumsal gerçekleri işlediği Çamasan adlı çarpıcı yapıtıyla 1973 yılında Türk edebiyatının en seçkin ödüllerinden biri kabul edilen Sait Faik Hikâye Armağanı'nı kazandı. Büyüklerin dünyasını ustalıkla tasvir eden yazar, çocuklar için de kalem oynatarak Horozlu Ayna adında bir çocuk hikâye kitabını genç okurlara armağan etti. Bu eseriyle çocuk edebiyatında da unutulmaz bir yer edindi.
Aydın Sorumluluğu ve Siyasi Mücadeleler
Sanatçı kimliğinin yanı sıra toplumsal eylemliliğiyle de ön planda olan Ceyhun, Mimarlar Odası İstanbul Şubesi Başkan Yardımcılığı görevini yürüttü. Bu sorumluluğu esnasında, eğitimde fırsat eşitliğini savunarak özel yüksekokulların kamulaştırılması için kararlı bir kampanya yürüttü. Bu çabalar sonucunda Anayasa Mahkemesi'nin 1971'de verdiği tarihi kararla 44 özel yüksekokul devlet bünyesine dahil edildi. Takvimler 1984 yılını gösterdiğinde ise ülkenin demokratikleşme sancılarına duyarsız kalamayan yazar; Aziz Nesin ve Yalçın Küçük gibi önde gelen entelektüellerle birlikte Aydınlar Dilekçesi'nin hazırlanmasında oldukça aktif bir rol üstlendi. Kalemini sadece edebi eserlerde değil, basın organlarında da kullandı. Haftalık yayınlanan Aydınlık ve aylık çıkan Teori dergilerindeki köşelerinde düzenli olarak güncel ve teorik yazılar paylaştı. Siyasi alanda ise İşçi Partisi saflarında yer aldı ve partinin 2007'de kamuoyuna duyurduğu Milli Hükûmet kabinesinde Kültür Bakanı olarak görevlendirildi.
Demirtaş Ceyhun'un Kitapları ve Son Yolculuğu
Ömrünün son demlerinde akciğer rahatsızlığı yaşayan ve zatürre tedavisi gören usta yazar, 29 Temmuz 2009 tarihinde yaşama veda etti. Naaşı, sevenlerinin duaları eşliğinde Aşiyan Mezarlığı'nda toprağa verildi. Geride fikir ve sanat dünyamıza yön veren değerli yapıtlar bıraktı. Yazarın edebiyat dünyasında derin izler bırakan başlıca eserleri şunlardır:
- Apartman (1974 yılında Bilgi Yayınevi tarafından basıldı)
- Bir Yeni Dev - Çağımızın Trajiği (1977'de Tekin Yayınevi etiketiyle çıktı)
- Yüz Yaşındaki Delikanlı, Bulgaristan (1978 yılında Habora Yayınları aracılığıyla okura ulaştı)
- Yirminci Yüzyıl ve Edebiyat (1979 senesinde Çağdaş Yayınları'ndan çıktı)
- Cadı Fırtınası (1982'de Yazko tarafından neşredildi)
- Babıali'nin Şu Son Kırk Yılı (1984 yılında Milliyet Yayınları tarafından basıldı)