Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde üst kademelerde görev alan emekli orgeneral Çevik Bir, 14 Mayıs 1939 tarihinde İzmir'in Buca ilçesinde doğdu. Askerlik kariyeri boyunca üstlendiği sorumluluklarla Türkiye'nin yakın siyasi tarihine damgasını vuran isimlerin başında gelen Bir, özellikle 28 Şubat sürecinde Genelkurmay İkinci Başkanlığı sıfatıyla sergilediği duruşla tanınmıştır. Boğa burcu özelliklerini taşıyan ve bugün 87 yaşında olan eski komutan, hem ulusal alandaki stratejik hamleleriyle hem de Somali gibi uluslararası kritik barış gücü operasyonlarındaki liderlik rolüyle döneminin en çok konuşulan askeri lideri oldu.
Kuleli'den NATO Karargahına Askeri Yolculuk
Çevik Bir, 1954 senesinde Kuleli Askerî Lisesi'ni bitirerek askeri eğitimine başladı. Ardından 1958 yılında Kara Harp Okulu'ndan İstihkam subayı rütbesiyle başarıyla mezun oldu. Mesleki gelişimini sürdüren Bir, 1970 senesinde Kara Harp Akademisi'ni kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı. Yetkinliğiyle dikkat çekerek 1973-1976 yılları arasında Belçika'da bulunan NATO Karargahı SHAPE bünyesinde proje subayı sorumluluğunu üstlendi. Yurt dışı vazifesinden sonra Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde NATO plan subaylığı yaptı.
Kariyerinde hızla yükselen subay, Genelkurmay Başkanı Özel Kalem Müdürlüğü, Milli Güvenlik Konseyi Başkanı Başyaverliği, Devlet Başkanı Başyaverliği ve Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alay Komutanlığı gibi önemli makamlarda bulundu. 1983 yılında tuğgeneral rütbesine erişti. General unvanıyla 1983-1985 döneminde SHAPE Lojistik ve İfrastrüktür Daire Başkanlığı görevini yürüttü. Türkiye'ye döndükten sonra 1985-1987 yılları arasında Aşkale'deki 4. Zırhlı Tugay Komutanı oldu.
Uluslararası Görevler ve 28 Şubat Dönemi
1987 yılında tümgeneralliğe yükselen Çevik Bir, 1991-1993 döneminde Genelkurmay Harekat Başkanlığı görevini yerine getirdi. 1991'de korgeneralliğe terfi eden Bir, 1993-1994 yılları arasında Somali Birleşmiş Milletler Barış Gücü Komutanlığı (UNUSOM-II) gibi çok önemli bir uluslararası sorumluluk yürüttü. Bunun yanı sıra Kara Kuvvetleri Denetleme ve Değerlendirme Başkanlığı yaptı. Somali'deki gözlemlerini aktardığı "Somali'ye bir umut" adlı kitabı 1999 yılında yayımlandı.
1995 yılında orgeneralliğe yükselen Çevik Bir, 1995-1998 yılları arasında Genelkurmay İkinci Başkanı olarak vazife yaptı. Bu üç yıllık kritik görev sürecinde, 28 Şubat sürecinin en kilit yöneticilerinden biri oldu. Ardından 30 Ağustos 1998'de 1. Ordu Komutanlığı'na atanan Bir, bir yıl sonra, 30 Ağustos 1999 tarihinde emekliye ayrıldı. Emekliliğinin akabinde İsrail ile olan münasebetlerde döneminin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'e danışmanlık hizmeti sundu. Başarılı kariyeri boyunca çeşitli takdirler toplayan emekli komutanın ödülleri şunlardır:
- 1997 - Washington'da Atatürk Society of America tarafından laiklik savunuculuğu vesilesiyle verilen "Laiklik ve Demokrasi Ödülü"
- 1999 - Ulusal Güvenlik İşleri Musevi Enstitüsü (JINSA) tarafından layık görülen "Uluslararası Liderlik Ödülü"
Yargı Süreçleri, Sağlık Durumu ve Vasi Atanması
Emeklilik yıllarında Çevik Bir hakkında çeşitli yargısal süreçler başlatıldı. 12 Nisan 2012 tarihinde 28 Şubat darbe soruşturması kapsamında gözaltına alınan Bir, 15 Nisan 2012'de tutuklandı. 19 Aralık 2013'te 13. Ağır Ceza Mahkemesi kararıyla adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. İsmi Ergenekon soruşturmasında da geçen emekli orgeneral hakkında, 5 Mayıs 2015'te terör örgütü üyeliği suçlamasından takipsizlik kararı verildi.
28 Şubat davası ise 13 Nisan 2018 tarihinde karara bağlandı. Mahkeme; Çevik Bir, İsmail Hakkı Karadayı ve Çetin Doğan'ın da aralarında bulunduğu 21 sanığı müebbet hapis cezasına çarptırdı. Cezaevine giren ve demans hastalığı teşhisi konulan Bir'in infazı ertelenerek 1 Ağustos 2022 tarihinde tahliyesi yapıldı. 17 Mayıs 2024'te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzalı kararnameyle, aralarında Çevik Bir'in de bulunduğu 14 hükümlünün kalan cezaları sürekli hastalık ve kocama halleri sebebiyle kaldırıldı. Demansı ilerleyen emekli askere, 2025 yılının Temmuz ayında mahkeme kararıyla oğlu Saim Uygar Bir vasi tayin edildi. Aile hayatında Nilgün Bir ile evli olan Çevik Bir, bir çocuk babasıdır.