Türk sinemasının özgün seslerinden olan yönetmen ve senarist Canan Gerede, babasının diplomatik görevi dolayısıyla 1948 yılında New York'ta dünyaya gözlerini açtı. Çocukluk yıllarını farklı ülkelerde geçiren sanatçı, aldığı nitelikli eğitimlerin ardından Türkiye'ye dönerek tiyatro ve sinema alanında kalıcı izler bıraktı. Özellikle kadın sorunlarını ve toplumsal gerçekleri ele alan cesur belgesel ile kurmaca filmleriyle tanınan başarılı sinemacı, uluslararası alanda da adından söz ettirmeyi başardı. Bu sıra dışı yaşam öyküsü, onu hem yerli hem de yabancı festivallerde prestijli ödüllerle buluşturdu.
Diplomat Aileden Sanat Dünyasına
Babası Cemil Vafi'nin uzun seneler boyunca Türkiye'nin New York Başkonsolosluğu görevini yürütmesi, Gerede'nin Amerika Birleşik Devletleri'nde doğmasına vesile oldu. Annesi Reşiha Akman olan Canan Gerede, henüz üç yaşındayken ailesiyle birlikte ana vatanına geri dönüş yaptı. Ancak babasının mesleki yükümlülükleri sebebiyle, çocukluk ve gençlik dönemlerinde Avrupa ve Güney Amerika coğrafyasındaki pek çok farklı ülkelerde ikamet etmek durumunda kaldı. Eğitim hayatında sanata yönelen Gerede, Venezuela'nın başkenti Caracas'ta ve ardından New York'taki Amerikan Sahne Sanatları Akademisi bünyesinde doğaçlama tiyatro dersleri aldı. Amerika'daki öğrenim sürecini tamamlamasının akabinde hızlı bir evlilik gerçekleştirdi. Bu ilk beraberliği oldukça kısa sürdü. İstanbul'a yerleştikten sonra, usta tiyatrocu Muhsin Ertuğrul'un yönetimindeki İstanbul Şehir Tiyatroları bünyesine katılarak profesyonel oyunculuk hayatına ilk adımını attı. Buradaki kurumsal yapının kendi sanatsal vizyonuna uygun olmadığını görerek kısa süre sonra tiyatrodan ayrılma kararı aldı. Sahneden tamamen uzaklaşmayan Gerede, dekor tasarımları yaptı, senaryolar kaleme aldı ve annesi gibi çevirmenlik işleriyle uğraştı.
Yeşilçam'dan Bağımsız Sinemaya Uzanan Yol
İstanbul'daki entelektüel çevrelerde yer edinen sanatçı; Yılmaz Güney, Erden Kıral, Zeki Ökten ve Atıf Yılmaz gibi Türk sinemasının efsane isimleriyle yakın ilişkiler kurdu. Gerede, 1971 yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın mücadele arkadaşlarından Hüsrev Gerede'nin oğlu olan Dr. Selçuk Gerede ile ikinci evliliğini yaptı. Bu evlilikten Şiva ve ünlü fotoğrafçı Bennu Gerede adlarında iki kız çocuğu dünyaya geldi. Eşinin Birleşmiş Milletler bünyesinde doktor olarak görev alması nedeniyle, aile 1972 yılının Şubat ayında yeniden New York'a göç etti. Aile, 1987 senesinde nihayet Türkiye'ye döndü. Ülkeye döndükten bir süre sonra çift resmen boşanmasa da yollarını ayırdı ve Selçuk Gerede hayatını kaybedene dek ayrı yaşamayı sürdürdü. Sinema kariyerine asistanlıkla başlayan Canan Gerede, 1978 ile 1982 yılları arasında Atıf Yılmaz ve Yılmaz Güney'in yanında stajyerlik ve yardımcı yönetmenlik yaptı. Sektörde tecrübe kazandıkça farklı alanlara da yöneldi. Bir sinema filminde kamera önü oyunculuk deneyimi yaşarken, başka bir projede ise yapım koordinatörü olarak mutfakta görev aldı. Gözlem yeteneğini belgesel sinemaya aktarmak isteyen Gerede, 1987 yılında ünlı ressam Abidin Dino'nun hayatını ve sanat felsefesini ele alan "Abidin, Sen Mutluğun Resmini Yapabilir misin?" belgeselinin yönetmen koltuğuna oturdu. Aynı yıl "The Other Side" isimli bir başka yapımı da yönetti.
Ödüllü Yapıtlar ve Sinema Mirası
Toplumsal meselelere duyarlılığıyla çıkan yönetmen, 1993 senesinde Pakistanlı kadınların maruz kaldığı baskıları ve yaşam mücadelelerini gözler önüne seren "Peçenin Ardındaki Kadınlar" (Women Behind the Veil) belgeseline imza attı. Bir sene sonra ise kendisinin en fazla ses getiren ve Türk sinema tarihine geçen yapıtı "Aşk Ölümden Soğuktur" filmini çekti. Trajik bir cinayete kurban giden ünlü şarkıcı Bergen'in sarsıcı yaşam öyküsünü beyaz perdeye aktaran bu çarpıcı yapımda başrolleri Kadir İnanır ve yönetmenin kendi kızı Bennu Gerede paylaştı. Tuncel Kurtiz'in de rol aldığı bu yapım, 1995 yılındaki 32. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde Gerede'ye "En İyi Yönetmen" ödülünü getirdi. Sanatçı bu festivalde ayrıca T.K.B. Özel Ödülü'nün de sahibi oldu. Yaratıcı üretkenliğine ara vermeyen Gerede, 1998 yılında "Parçalanma" isimli dram filminin hem senaryosunu yazdı hem de yönetmenliğini üstlendi.
Yönettiği ve Yazdığı Sinema Filmleri
- Robert'in Filmi (Robert's Movie) (1990) - Yönetmen ve Senarist
- Aşk Ölümden Soğuktur (1994) - Yönetmen ve Senarist
- Parçalanma (1998) - Yönetmen ve Senarist
Belgesel ve Diğer Çalışmaları
- Germany under Thorns (1983) - Senarist
- Abidin, Sen Mutluğun Resmini Yapabilir misin? (1987) - Yönetmen
- The Other Side (1987) - Yönetmen
- Peçenin Ardındaki Kadınlar (Women Behind the Veil) (1993) - Yönetmen ve Senarist
Kazandığı Ödüller
- 1991 - 8. Marsilya Uluslararası Kadın Filmleri Festivali, En İyi Senaryo (Robert'in Filmi)
- 1995 - 32. Altın Portakal Film Festivali, En İyi Yönetmen (Aşk Ölümden Soğuktur)
- 1995 - 32. Altın Portakal Film Festivali, T.K.B. Özel Ödülü (Aşk Ölümden Soğuktur)