1943 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin New York kentinde dünyaya gözlerini açan diplomat Cemil Vafi'nin kızı Fatma Canan Gerede, Türk sinemasına derin izler bırakmış olan çok yönlü bir yönetmen, senarist ve oyuncudur. Yaşamının ilk yıllarında çok dilli ve çok kültürlü bir ortamda büyüme fırsatı buldu. Venezuela'nın başkenti Caracas'ta başladığı sanat serüvenini New York Amerikan Sahne Sanatları Akademisi'nde tiyatro doğaçlaması üzerine aldığı kapsamlı eğitimle taçlandırarak, gelecekteki sinematografik kariyerinin en sağlam sanatsal altyapısını başarıyla kurmuştur. Yaratıcı serüveni usta yönetmenlerle yollarının kesişmesiyle başladı. Usta sinemacılar Atıf Yılmaz ve Yılmaz Güney'in yanında asistanlık yaparak sektörü mutfağında öğrendi. 1978 ile 1982 yılları arasındaki bu asistanlık süreci, onun kendi sinematografik dilini inşa etmesinde temel oluşturdu. Sanatçı, sinema kariyeri boyunca hem kurmaca hem de belgesel projelerinde kadının yerini güçlü bir şekilde vurguladı. Aynı zamanda oyuncu ve fotoğrafçı Bennu Gerede'nin annesidir. Gerede, 1995 yılında Altın Portakal En İyi Yönetmen Ödülü'nü kazanarak bu başarıya ulaşan ilk kadın yönetmen oldu.
Eğitimi ve Sektördeki İlk Deneyimleri
Amerika doğumlu Canan Gerede, diplomatik bir aileden gelmesinin getirdiği zengin bir birikime sahipti. Caracas ve New York gibi kültür merkezlerinde aldığı doğaçlama tiyatro dersleri, onun oyuncu yönetimine vizyon kattı. Türkiye'ye döndüğünde, Yeşilçam'ın zirve döneminde Atıf Yılmaz ve Yılmaz Güney gibi ekollerin asistanlığını üstlendi. Bu önemli deneyim ona sinemanın sadece sanatsal değil, aynı zamanda teknik boyutlarını da pratik etme şansı tanıdı. Sektördeki ilk yıllarında sadece yönetmenlikle sınırlı kalmadı. Bir filmde oyunculuk performansı sergilerken, bir başka yapımda da yapım koordinatörü olarak görev aldı. Bu çok yönlü deneyimler, onun sinema dilinin olgunlaşmasında büyük pay sahibi olmuştur.
Uluslararası Senaryolar ve Belgesel Dönemi
Kendi özgün projelerini üretmeye odaklanan Gerede, 1983 yılında Almanya yapımı Germany under Thorns filminin senaryosuna imza attı. Ardından Thomas Harlan'ın ses getiren Wundkanal adlı sinema filminde ortak yapımcı olarak sorumluluk üstlendi. Daha sonra belgesel çalışmalarına ağırlık vermeyi seçti. 1987 yılında video formatında çektiği The Other Side belgeseli, onun ilk yönetmenlik denemesi olarak kayıtlara geçti. Aynı yıl John Kelly üzerine odaklanan Pass the Bludwurst Please isimli bir performans videosunu başarıyla yönetti. Türk kültür dünyasının en değerli isimlerinden ressam Abidin Dino'nun portresini ise bir yıl sonra beyazperdeye taşıdı. 1988'de tamamlanan Abidin, Sen Mutluluğun Resmini Yapabilir misin? adlı bu biyografik belgesel, sanat camiasında beğeniyle karşılandı.
Sanatçının sinema kariyeri boyunca üstlendiği önemli yapımlar ve belgesel çalışmaları şu şekildedir:
- The Other Side (1987) - Yönetmenliğini üstlendiği ilk video belgesel çalışması.
- Pass the Bludwurst Please (1987) - John Kelly'nin performansını ele alan özgün video.
- Abidin, Sen Mutluluğun Resmini Yapabilir misin? (1988) - Ressam Abidin Dino'nun hayatını anlatan belgesel.
- Robert'in Filmi (Robert's Movie) (1991) - Marsilya'da En İyi Senaryo ödülü kazandıran yapıt.
- Aşk Ölümden Soğuktur (1995) - Altın Portakal'da En İyi Yönetmen seçildiği tarihi sinema filmi.
Ödülleri ve Türk Sinemasındaki Tarihi Yeri
Uluslararası alandaki başarıları da gecikmeden arka arkaya geldi. 8. Marsilya Uluslararası Kadın Filmleri Festivali'nde Robert'in Filmi (Robert's Movie) projesiyle En İyi Senaryo ödülünü kazandı. Sanatçıyı Türk sinema tarihinin unutulmaz isimleri arasına dahil eden asıl çalışma ise 1995 yılındaki filmi oldu. Büyük ses getiren ve sinema camiasında yankı uyandıran Aşk Ölümden Soğuktur filmi, ona 1995 yılında düzenlenen 32. Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Yönetmen ödülünü kazandırarak ismini sinema tarihine altın harflerle yazdırmıştır. Bu ödül, Türk sinemasında bir kadın yönetmene verilen ilk En İyi Yönetmen Altın Portakal'ı olması yönüyle devrim niteliğindedir. Sanatçı, festivalden iki ayrı ödülle gururla döndü. Özgün üslubu ve ödüllü kariyeriyle Canan Gerede, ülkemiz sinema tarihinde ilham verici bir rol model olmayı sürdürmektedir.