Türkiye'de sağlıklı yaşam ve beslenme denildiğinde akla ilk gelen isimlerden biri olan Mutia Canan Efendigil Karatay, 2 Mart 1943 tarihinde Elazığ'da dünyaya geldi. Tıp dünyasına sunduğu radikal önerileri ve kendine has üslubuyla tanınan Karatay, kalp ve iç hastalıkları alanında uzun yıllar hekimlik ve akademisyenlik yapmış saygın bir bilim insanıdır. Mesleki kariyeri boyunca İstanbul Bilim Üniversitesi rektörlüğü gibi üst düzey idari görevler de üstlenen ünlü profesör, özellikle ezber bozan sağlıklı beslenme teorileriyle geniş kitlelerin hayatına dokunmayı başardı. Gerek televizyon programlarındaki canlı açıklamaları gerekse kaleme aldığı popüler sağlık rehberleri vasıtasıyla adından sıkça söz ettiren deneyimli hekim, günümüzde de mesleki çalışmalarını Grup Florence Nightingale Hastanesi bünyesinde aktif şekilde sürdürmektedir.
Elazığ'dan Liverpool'a Uzanan Akademik Yolculuk
Gençlik yıllarında eğitim hayatına memleketi Elazığ'da başlayan Canan Karatay, ilk ve orta öğrenimini burada tamamladı. Lise eğitimi için İstanbul'a gelerek 1961 senesinde Üsküdar Amerikan Lisesi'nden başarıyla mezun oldu. Tıp bilimine olan tutkusu onu İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne taşıdı ve 1967 yılında buradan genç bir hekim olarak diploma aldı. Uzmanlık alanı için aynı üniversitenin tedavi kliniğini seçerek 1972 yılında iç hastalıkları uzmanı unvanını kazandı. Akademik gelişimini sınırların ötesine taşımak isteyen başarılı hekim, kazandığı İngiliz Hükümeti bursu sayesinde İngiltere'ye gitti. Liverpool kentindeki ünlü Liverpool Regional Cardiac Center bünyesinde kardiyoloji alanında kritik çalışmalar yürüterek uzmanlık derecesini pekiştirdi.
Türkiye'ye döndükten sonra akademik basamakları hızla tırmanmaya devam eden Karatay, 1974 ile 1976 yılları arasında mezun olduğu İstanbul Üniversitesi'nde başasistan olarak görev yaptı. Tıp dünyasında hem kardiyoloji hem de iç hastalıkları alanındaki derin birikimiyle dikkat çeken hekim, aynı zamanda İstanbul Bilim Üniversitesi bünyesinde profesörlük unvanı elde etti. Burada sadece öğretim üyeliği yapmakla kalmayıp, ayrıca tıp fakültesinin ilgili ana bilim dallarında dersler verdi ve üniversitenin rektörlük koltuğuna oturarak idari alanda da liderliğini kanıtladı.
Ezber Bozan Sağlıklı Yaşam ve Diyet Ekolü
Karatay, tıp dünyasındaki akademik başarılarının yanı sıra geniş kitlelerle buluşmasını sağlayan popüler tıp kitaplarıyla da tanınır. İlk eserini Nisan 2011 tarihinde Karatay Diyeti adıyla yayımlayan ünlü hekim, bu çalışmasında kilo vermenin bilimsel temellerini yalın bir dille anlattı. Kısa sürede büyük bir okur kitlesine ulaşan bu kitabın ardından beslenme dünyasında yeni bir ekolün öncüsü haline geldi. Sağlıklı yaşamın kapılarını aralayan diğer popüler eserleri kronolojik olarak şu şekildedir:
- Karatay Diyeti'yle Yaşam Boyu Sağlık: Sağlıklı bir yaşam sürdürmenin pratik formüllerini içeren, 2011 yılının sonlarında okurla buluşan kapsamlı bir rehberdir.
- Karatay Mutfağı: Geleneksel lezzetleri sağlıklı alternatiflerle harmanlayan ve kalıcı kilo kontrolü sağlayan yemek tariflerinin yer aldığı, 2012 yılında basılan özel çalışma.
- Karatay Diyeti'yle Obezite ve Diyabete Çözüm Var!: Çağımızın en büyük sağlık sorunlarından olan şeker hastalığı ve aşırı kiloya karşı bilimsel yaklaşımlar sunan eser.
- Karatay Diyeti'yle Beslenme Tuzaklarından Kurtuluş Rehberi: Tüketicilerin gıda sektöründeki yanıltıcı bilgilere karşı uyanık olmasını amaçlayan ve 2013 yılında çıkan yol gösterici kitap.
- Anne Adayları ve Hamileler İçin Karatay Diyeti: Gelecek nesillerin sağlıklı yetişmesi adına gebelik sürecindeki beslenme düzenini ele alan 2015 tarihli rehber.
- Gerçek Tıbbın 10 Şifresi: Bütüncül sağlık felsefesini ve tıp dünyasındaki temel doğruları on başlık altında inceleyen 2018 basımlı popüler eser.
Karatay'ın savunduğu beslenme modeli, bilinen diyet kalıplarını yıkarak işlenmiş gıdalardan uzak durulmasını ve doğal yağların tüketilmesini teşvik eder. Karbonhidrat odaklı beslenmenin zararlarına her fırsatta dikkat çeken profesör, ekmek ve şeker tþketiminin vücuttaki kronik hastalıkları tetiklediğini savunmaktadır.
Tartışmalar, Davalar ve Aile Yaşamı
Canan Karatay'ın tıp dünyasındaki geleneksel kabullere karşı çıkışı, zaman zaman büyük tartışmaları da beraberinde getirdi. Özellikle hamilelik döneminde yapılan şeker yükleme testinin anne ve bebek sağlığına zararlı olduğunu iddia etmesi, tıp camiasında geniş yankı uyandırdı. Bu açıklamaları nedeniyle Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği tarafından hakkında suç duyurusunda bulunuldu ve meslek örgütlerine şikayet edildi. Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu da Karatay'ın tezlerine karşı resmi açıklamalar yayınladı. Hakkında açılan davalar sonucunda İstanbul Tabip Odası tarafından verilen meslekten uzaklaştırma cezası, daha sonra Anayasa Mahkemesi'nin ifade özgürlüğü ihlali kararıyla iptal edildi. Karatay, tüm bu süreç boyunca savunduğu tıbbi görüşlerin arkasında durmaya devam etti.
Özel hayatında da entelektüel bir çevreyle çevrili olan Canan Karatay, Boğaziçi Üniversitesi Felsefe Bölümü'nün kurucuları arasında yer alan değerli akademisyen Ali Karatay ile evliydi. Ali Karatay'ın 2025 yılındaki vefatına kadar süren bu evlilikten çiftin Mehmet Rahmi Karatay isminde bir erkek çocukları dünyaya geldi. Hem aile yaşantısındaki duruşu hem de tıp literatürüne kazandırdığı sıra dışı bakış açılarıyla Canan Karatay, modern Türkiye'nin en çok konuşulan bilim figürlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.