Türk tiyatro ve sinema dünyasının en saygın isimlerinden biri olan Can Gürzap, 26 Mayıs 1944 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi ve 1 Aralık 2023 günü yine aynı şehirde hayatını kaybetti. Sanatçı bir ailede büyümenin avantajıyla ilk eğitimini babası Reşit Gürzap'tan alan usta isim, konservatuvar ve Londra'daki uzmanlık eğitimlerinin ardından hem sahne önünde hem de kurduğu okullarla eğitim alanında Türkiye'de derin izler bıraktı. Aktör, yönetmen, yazar ve diksiyon eğitmeni olarak çok yönlü bir kariyer inşa eden Gürzap, 79 yıllık ömrünü sanatın gelişimine adadı.
Konservatuvardan Londra'ya Uzanan Sanat Eğitimi
Sanatla ilk temasını babası vasıtasıyla kuran Gürzap, 1962 yılında Kadıköy Maarif Koleji'ni başarıyla tamamladı. Hemen ardından 1963'te başladığı beş yıllık Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'ndeki eğitimini 1968 yılında dereceyle bitirdi. Yeteneğiyle öne çıkan genç sanatçı, Milli Eğitim Bakanlığı'nın sunduğu özel burs sayesinde İngiltere'ye gitti. Londra'da bulunan Central School of Speech and Drama bünyesinde oyunculuk eğitmenliği, konuşma ve ses nefes tekniklerinin yanı sıra reji alanında da kapsamlı eğitimler gördü.
Genç yaştayken sahneye ilk adımını attı. Ankara Devlet Konservatuvarı dördüncü sınıftayken, duayen isim Cüneyt Gökçer'in kendisine başrol vermesiyle önemli bir fırsat yakaladı. Sevgi Sanlı'nın kaleme aldığı Menekşe Yaprağından İncinen Kız oyununda, ileride hayatını birleştireceği Arsen Gürzap ile birlikte sahne aldı. Beşinci sınıftayken ise Güngör Dilmen'in Akad'ın Yayı adlı eserinde başrolde sergilediği performansla başarısını perçinledi.
Devlet Tiyatroları ve Dialog Okulunun Kuruluğu
İngiltere'deki yoğun çalışmalarını tamamlayıp 1970'te Türkiye'ye dönen Can Gürzap, Ankara Devlet Konservatuvarı'nda eğitmenliğe başladı. Eş zamanlı olarak Devlet Tiyatroları bünyesinde hem aktör hem de yönetmen sıfatıyla aktif gþrvler üstlendi. Sahne sanatlarındaki idari becerileri sayesinde 1978 yılında İstanbul Devlet Tiyatrosu kurucu müdürlüğüne getirildi. Bu süreçte İstanbul Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nün kurucu kadrosunda bulunarak üç yıl boyunca dersler verdi. Tiyatro müdürlüğü görevini 1980 yılına kadar yürüten sanatçı, 1983 yılında Turgut Özakman döneminde yeniden aynı makama atandı ve 1986 yılına kadar bu sorumluluğu sürdürdü.
Sanatçı, radyoculuk alanına da katkı sunarak TRT çatısı altında çok sayıda radyo tiyatrosu projesi hazırladı. 1990 senesinde ise Türkiye'de doğru, güzel ve etkileyici konuşma eğitiminin öncüsı olacak Dialog adlı eğitim kurumunu hayata geçirdi. Dil bilincini aşılamayı hedefleyen Dialog okulundaki eğitmenlik vazifesini uzun yıllar sürdürdü. Ocak 2009 tarihine gelindiğinde, çağa uygun ve insanı anlatan güncel yapıtları sahnelemek gayesiyle kendi özel tiyatrosu olan Tiyatro Dialog'u faaliyete geçirdi. Tiyatro, sinema ve dizi alanındaki başarılarının yanı sıra eğitmenliğiyle de öne çıkan usta isim, 2004 yılında mezun olduğu Kadıköy Maarif Koleji ve Anadolu Lisesi Mezunlar Derneği tarafından Kristal Martı ödülüne layık görüldü.
Sanatçının Ekran Yolculuğu, Eserleri ve Vefatı
Can Gürzap, 1968 yılından itibaren televizyon oyunları, sinema filmleri ve dizilerde canlandırdığı unutulmaz karakterlerle geniş kitlelerin sevgisini kazandı. Devlet Tiyatroları'nda 40'a yakın oyunda aktör ve yönetmen olarak görev alan sanatçı, televizyon ekranlarında da derin izler bıraktı. Popüler televizyon dizilerinden Kurtlar Vadisi Pusu'da Davut Tataroğlu, Medcezir'de Asım Şekip Kaya ve Eşkiya Dünyaya Hükümdar Olmaz'da Rüstem karakterlerine hayat vererek oyunculuk gücünü bir kez daha gösterdi. Filmde Cengiz Akbay rolünü üstlendi. Sinema ve dizi sektöründeki oyunculuğunun yanı sıra, 1993 yılında yayınlanan Yorgun Savaşçı dizisinin senaryosunu kaleme aldı ve aynı yapımda Yüzbaşı Cemil karakterini canlandırdı.
Oyunculuk ve eğitmenliğinin yanı sıra çevirmenlik yapan Gürzap, dil ve konuşma üzerine önemli eserler kaleme aldı. Kitaplarında konuşma bozukluklarını ve diksiyon kurallarını detaylı biçimde inceledi. Yazınsal mirasını şu eserlerle taçlandırdı:
- Konuşan İnsan (1999 - Yapı Kredi Yayınları)
- Söz Söyleme Ve Diksiyon (2006 - Remzi Kitabevi)
- Perde Arkasından (2012)
Duayen sanatçı Can Gürzap, 1971 yılında meslektaşı Arsen Gürzap ile dünya evine girdi. İkili, 2001 yılında yollarını ayırdı. Resmi boşanma ise 2008'de gerçekleşti. Bu evlilikten Ayşe ve Elif isminde iki kız çocukları dünyaya geldi. İkinci evliliğini ise Mart 2011 tarihinde Ayşegül Bilgen ile gerçekleştirdi. Ancak bu evlilik uzun ömürlü olmadı ve çift haziran 2011'de boşanma kararı alarak evlerini ayşırdı.
Yaşamının son yıllarında ciddi sağlık sorunları ve kazalarla mücadele eden sanatçı, 23 Temmuz 2018 tarihinde Sakarya'nın Sapanca ilçesinde talihsiz bir kaza geçirdi. Karşıdan karşıya geçmeye çalışırken bir motosikletin çarpması sonucu ağır yaralandı. Olay sonrasında hastanede tedavi altına alınan usta tiyatrocu, uzun süre tedavi gördü. Can Gürzap, 1 Aralık 2023 tarihinde aort anevrizması tedavisi gördüğü İstanbul'daki bir hastanede 79 yaşında hayata gözlerini yumdu. Geride Türk sanat tarihine altın harflerle yazılmış devasa bir miras bıraktı.