Burhan Doğançay, modern Türk resim sanatının en özgün temsilcilerinden biri olarak, kent duvarlarının ruhunu tuvale yansıtan dünya çapında bir ressam ve fotoğrafçıdır. Sanatçı, 11 Eylül 1929'da İstanbul'da doğmuş ve yaşamı boyunca sokakların hafızasını sanatsal bir dille yeniden inşa etmiştir. Resimle ilk bağını, babası ressam Adil Doğançay'ın teşviki ve ünlü sanatçı Arif Kaptan'ın atölyesindeki derslerle kurmuştur. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olduktan sonra, sanat eğitimini derinleştirmek amacıyla 1950 yılında Paris'in yolunu tutmuştur. Böylece onun ömür boyu sürecek olan uluslararası sanat yolculuğu resmi olarak başlamıştır.
Ankara'dan Paris'e Uzanan Sanat Yolculuğu
Lise yıllarını Ankara'da geçiren Doğançay, bu dönemde Gençlerbirliği spor kulübünün çatısı altında futbol oynamıştır. Paris'e gittiğinde, geçmişte empresyonistlerin uğrak yeri olan kıyı kasabası Honfleur'de bir süre vakit geçirmiştir. Orada hem yerel futbol takımında oynamış hem de yaptığı suluboya çalışmalarını bir balıkçı dükkanında sergileme fırsatı bulmuştur. Paris Üniversitesi'nde ekonomi üzerine doktora derecesi alırken, La Grande Chaumiere akademisinde resim çalışmalarına kararlılıkla devam etmiştir. Ancak Fransa'daki öğrencilik yıllarında maddi zorluklar peşini bırakmamıştır. Genç sanatçı, geçimini sağlayabilmek için İngiliz yapımı bir filmde dublörlükten barmenliğe, Amerikan yurdunda gece bekçiliğinden kilise temizliğine kadar pek çok geçici işte çalışmıştır. Avrupa'nın çeşitli ülkelerini gezerek vizyonunu genişleten sanatçı, 1955 yılında doktorasını tamamlayıp Ankara'ya dönmüştür. Yurda dönüşünün ardından Ticaret Bakanlığı'nda göreve başlamış ve hemen o sene Sanat Sevenler Kulübü'nde babasıyla birlikte ilk ortak sergisini açmıştır. Bu başarıyı, 1956 yılında Ankara'da açtığı ilk kişisel sergisi izlemiştir. 1958 Brüksel Dünya Fuarı'nda Türk Pavyonu direktörü olarak görev yaparken, Monako Prensesi Grace Kelly ve Belçika Kralı Baudouin gibi dönemin önemli şahsiyetleriyle tanışma fırsatı yakalamıştır. Turizm Genel Müdürlüğü'ndeki görevi nedeniyle gittiği Filipinler ve ABD seyahatleri, onun sanatında yepyeni kapılar aralamıştır.
New York Sokaklarında Keşedilen Duvarlar
Doğançay, 1962 yılında New York'a giderek burada Türk Turizm ve Enformasyon Ofisi müdürü olarak çalışmaya başlamıştır. 1963'te kentteki World Show sergisinde Türkiye'yi temsil ederken, Andy Warhol ve Jasper Johns gibi isimlerle aynı platformda yer almıştır. Manhattan sokaklarında gezinirken karşılaştığı kent duvarları, onun sanatının merkezine yerleşecek olan temel motif haline gelmiştir. Duvarların üzerindeki afiş kalıntıları, grafitiler ve zamanın bıraktığı izler, ünlü Genel Kent Duvarları Serisi'nin doğuşuna zemin hazırlamıştır. 1964 yılında ressamlık hayalinin peşinden gitmek için memuriyet görevinden istifa etmiştir. Solomon R. Guggenheim Müzesi Müdürü Thomas Messer ile kurduğu dostluk, New York'un tüm zorluklarına karşı ona büyük bir güç vermiştir. Messer, sanatçının 'Afiş Panosu' adlı eserini müzenin kalıcı koleksiyonuna dahil ederek ona uluslararası arenada kapılar açmıştır. Bu dönemde suluboya çalışmaları prestijli Journal American dergisinin kapaklarını süslemiştir. 1967 yılında, grafitilerin yoğun olduğu metro istasyonlarından esinlenerek New York Metro Duvarları Serisi'ne adım atmıştır. Sanatçı, 1969'da Tamarind Lithography Fellowship ödülünü kazanmıştır. 1970'li yıllarda ürettiği Hücum Serisi, kağıtların katmanlar halinde yırtılarak üç boyutlu bir derinlik oluşturduğu yeni bir tarzın habercisi olmuştur. Bu arayışlar daha sonra ünlü Kurdeleler ve Koniler serileriyle olgunlaşmıştır. Doğançay, 1972 yılında bir baloda tanıştığı Angela Haussmann ile 1978'de evlenmiş ve yaşamını onunla birleştirmiştir.
Dünya Duvarları ve Mavi Senfoni'nin Doğuşu
Sanatçı, 1975 yılında tam 114 ülkeyi kapsayacak olan devasa Dünya Duvarları fotoğraf projesine başlamıştır. Bu kapsamda dünyayı gezerek farklı şehirlerdeki duvarları fotoğraflamış, hatta Johannesburg'da saldırıya uğrayarak fotoğraf makinesini bıçak zoruyla çaldırmıştır. Polisler sayesinde makinesine yeniden kavuşan Doğançay, projesine ara vermeden devam etmiştir. Topladığı bu görsel arşiv, 1982'de Paris'teki Georges Pompidou Merkezi'nde 'Fısıldayan Duvarlar' adıyla sergilenmiştir. 1980'lerin ortalarında Manhattan'daki gökdelen inşaatlarını ve Brooklyn Köprüsü'nün büyük onarımını fotoğraflarla belgelemiştir. Brooklyn Köprüsü'nün devasa fotoğraflı basımı veya devasa fotoğrafları, 1998'de JFK Havalimanı'nda uzun süre sergilenmiş ve ardından kitaplaştırılmıştır. Sanatçının 1987 yılında Sultan Ahmet Camii'nin eşsiz çinilerinden ilham alarak tuvale aktardığı Mavi Senfoni, onun başyapıtı kabul edilmektedir. Karşık teknikle üretilen bu devasa tablo, 2009'da Murat Ülker tarafından 2,2 milyon TL'ye satın alınmıştır. Bu satış, o dönemde satılan en pahalı Türk tablosu unvanını kazanmasını sağlamıştır. 1992 yılında St. Petersburg'daki Rus Devlet Müzesi'nde kişisel sergi açan ilk Batılı sanatçı olma şerefine erişmiştir. 1995 yılında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı tarafından yaşam boyu başarı madalyasıyla ödüllendirilmiştir. Doğançay, 2004 yılında İstanbul Beyoğlu'nda satın aldığı tarihi binayı restore ettirerek Türkiye'nin ilk çağdaş sanat müzesi olan Doğançay Müzesi'ni kurmuştur. Değerli sanatçı, 16 Ocak 2013 tarihinde tedavi gördüğü İstanbul Amerikan Hastanesi'nde 84 yaşında vefat etmiştir. Naaşı, kendi vasiyeti doğrultusunda Bodrum Turgutreis'teki Karabağ Mezarlığı'na defnedilmiştir. Arkasında bıraktığı zengin miras, bugün dünyanın en önemli müzelerinin kalıcı koleksiyonlarında yaşamaya devam etmektedir.
Sanatçının eserleri dünya çapında pek çok prestijli kurumda korunmaktadır:
- Paris Modern Sanatlar Müzesi (Fransa)
- Solomon R. Guggenheim Müzesi (New York, ABD)
- Brooklyn Müzesi (New York, ABD)
- Çağdaş Sanatlar Hiroşima Şehir Müzesi (Japonya)