İzmir'de dünyaya gelen ve Türk akademi dünyası ile tarih yazıcılığında derin izler bırakan Prof. Dr. Ahmet Bilge Umar, hukukçu kimliğinin yanı sıra arkeoloji araştırmalarıyla tanınan seçkin bir bilim insanıdır. 30 Mart 1936 tarihinde başlayan yaşam yolculuğu, 8 Temmuz 2023'te aynı şehirde son bulana dek ülkenin önemli hukuk kürsülerinde ve antik kentlerin izini süren akademik çalışmalarda geçmiştir. Cumhuriyet döneminin yetiştirdiği bu değerli entelektüel, özellikle Anadolu coğrafyasının geçmişine tuttuğu ışıkla geniş kitlelerce benimsenmiştir.
Eğitim Hayatı ve Akademik Kariyerinin Başlangıcı
Mustafa Cemal ile Fatma İffet çiftinin evladı olarak İzmir'in Karşıyaka ilçesinde gözlerini açan Bilge Umar, ilk ve orta öğrenimini yine bu güzel Ege kentinde tamamladı. İlkokul eğitimini Karşıyaka Cumhuriyet İlkokulu bünyesinde alan Umar, ortaokul sıralarını ise Karşıyaka Lisesi'nin orta kısmında geride bıraktı. Ardından İzmir Özel Türk Koleji'ne kaydolan genç Bilge, 1954 yılında bu liseden başarıyla mezuniyet hakkı kazandı. Yükseköğrenim tercihi onu İstanbul'a yönlendirdi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde başladığı yükseköğrenimini 1958 yılında tamamlayarak hukuk alanındaki kariyerine resmi olarak adım attı.
Mezun olduğu yıl, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesindeki Medenî Usûl ve İcra İflas Hukuku kürsüsünde asistanlık görevine getirildi. Burada kıymetli akademisyen Prof. Dr. İlhan Postacıoğlu'nun asistanı olarak akademik dünyaya dahil oldu. Doktora derecesini ise 1962 yılında "Türk İcra-İflâs Hukukunda İptal Davası" teziyle kazanmıştır. Beş yıl sonra ise doçentlik unvanını aldı. Bu unvanı "İspat Yükü" adlı teziyle elde etti. Vatani görevini ifa etmek üzere 1968 yılında askere gitti ve askerlik vazifesini tamamladıktan sonra akademik kariyerinde yeni bir sayfa açtı.
Ege'den İstanbul'a Uzanan Hukuk ve Araştırma Yılları
Akademik kadrosu 1970 yılında Ege Üniversitesi'ne geçirilen Bilge Umar, bu kurum bünyesindeki yüksekokullarda müdürlük de dahil olmak üzere pek çok önemli idari ve akademik sorumluluk üstlendi. Kendi fakültesinde dekan yardımcılığı makamını yürüten profesör, daha sonra Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin kurucu öğretim üyeleri arasında yer alarak kuruluş sürecinde aktif rol üstlendi. Bunun yanı sıra okul bünyesinde Medeni Yargılama ve İcra-İflas Hukuku Kürsüsü başkanlığı görevini yürüttü. Bir süre sonra üniversitedeki resmi görevlerinden ayrılarak serbest avukatlık ve hukuki danışmanlık yapmaya yöneldi.
Değerli bilim insanının uzun soluklu akademik serüveni boyunca ders verdiği ve yönetiminde yer aldığı kurumlar şu şekilde sıralanabilir:
- Akademik başlangıcını yaptığı ve doktora derecelerini aldığı İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Uzun yıllar müdürlük ve dekan yardımcılığı görevlerinde bulunduğu Ege Üniversitesi
- Kurucu öğretim üyesi olarak Medeni Yargılama ve İcra-İflas Hukuku Kürsüsü'nü yönettiği Dokuz Eylül Üniversitesi
- Kamu Hukuku Bölüm Başkanlığı yaparak eğitim vermeye devam ettiği Yeditepe Üniversitesi
Umar'ın mesleki yaşantısı yalnızca hukukla sınırlı kalmadı. O, hukuk alanındaki incelemelerinin ve bilimsel telif eserlerinin çok daha ötesinde, asıl büyük şöhretini özellikle Türkiye'nin Antik Çağ kentlerini ele alan kapsamlı arkeolojik araştırmalarıyla kazanmıştır. Bu alandaki çeviri faaliyetleri ve telif eserleri, onu tarih meraklılarının ve uzmanların gözünde saygın bir konuma taşıdı. İlerleyen yıllarda Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne geçiş yaparak burada Kamu Hukuku Bölüm Başkanlığı vazifesini üstlendi. Genç hukukçu adaylarına Medeni Usul Hukuku ile İcra ve İflas Hukuku dersleri anlatarak bilgisini aktarmayı sürdürdü.
Bilimsel Mirası ve Vefatı
Bilge Umar, hukuk camiasında saygın bir akademisyen olmanın yanı sıra, geniş kitleler tarafından tarih ve arkeoloji içerikli özgün kitaplarıyla tanındı. Anadolu'nun kadim geçmişini aydınlatan çalışmalarıyla adından söz ettiren yazar, geride zengin bir entelektüel miras bıraktı. Ünlü bilim insanı, 8 Temmuz 2023 tarihinde İzmir'de hayatını kaybetti. Cenazesi, 10 Temmuz 2023 günü Alsancak Hocazade Camii'nden kaldırıldı. Kılınan namazın ardından Soğukkuyu Mezarlığı'na defnedildi.