Ayşegül Yüksel Kimdir?

Türk tiyatro sahnesinin ve dramatik sanatlarının en önemli isimlerinden biri olan Ayşegül Yüksel, 8 Mayıs 1941 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Asıl adı Ayşegül Günkut olan yazar, çocukluk yıllarını Kadıköy'ün tarihi sokaklarında geçirdi. İlgi duyduğu edebiyat ve tiyatro alanlarında derin izler bırakmak üzere yola çıkan Yüksel, Üsküdar Amerikan Kız Lisesinden 1959 yılında başarıyla mezun oldu. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümüne girdi. Burada, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının ve tiyatrosunun en önemli yapı taşlarından biri kabul edilen Haldun Taner'in öğrencisi olma şansına erişerek 1964 yılında mezuniyet derecesini gururla eline aldı. Lisans eğitiminin hemen sonrasında kazandığı prestijli Fulbright Bursu, onun uluslararası bir vizyon kazanmasının kapılarını araladı.

İstanbul'dan New York'a Ulaşan Akademik Yolculuk

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki New York University Graduate School of Arts and Sciences bünyesinde lisansüstü eğitimine başladı. Buradan 1966 yılında "Master of Arts" derecesini elde ederek ülkesine geri döndü. Yüksel'in edebiyata olan tutkusu, 1960'lı yılların ortalarından itibaren şiir, düzyazı ve roman çevirileriyle somutlaştı. Bu değerli çeviriler; Yelken, Türk Dili, Ataç ve Eylem gibi dönemin saygın edebiyat dergilerinde okurlarla buluştu. Akademik birikimini zenginleştirmeyi sürdüren araştırmacı, 1969 yılında New York'taki The New School bünyesinde tiyatro yazını alanında özel eğitimler aldı. Aynı yılın Ağustos ayında Y. Önder Yüksel ile hayatını birleştirdi. Bu evlilikten daha sonra Ömür adında bir kız ve Özgür adında bir erkek çocuk sahibi oldu.

Ankara Yılları ve Tiyatro Eğitimine Adanmış Bir Ömür

1970 yılında başkente yerleşen akademisyen, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümünde doktora çalışmalarına adım attı. Doktorasını 1981 yılında tamamlayan Yüksel, bu süreçte pek çok yükseköğretim kurumunda dersler verdi. 1970 ile 1971 yılları arasında ODTÜ hazırlık okulunda öğretim görevlisi olarak çalışırken, hemen ardından 1971 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde İngilizce okutmanınığı görevini üstlenerek akademik birikimini genç nesillere aktarmaya başladı. Aynı dönemde ODTÜ Beşeri Bilimler Bölümünde uzun yıllar boyunca dersler vermeye devam etti. Akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanan Yüksel, 1985 yılında doçentlik, 1992 yılında ise profesörlük unvanına layık görüldü. 2003 yılında Ankara Üniversitesi DTCF İngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Başkanlığına seçildi. 2006 yılında resmi olarak emekliye ayrılsa da tiyatroya ve öğrencilerine olan bağlılığı hiç kopmadı. Fakültenin lisans ve lisansüstü programlarında dersler vermeyi emekliliğinden sonra da sürdürdü.

Edebi Çeviriler, Araştırmalar ve Sahne Eleştirileri

Ayşegül Yüksel, akademik mesaisinin yanı sıra tiyatro eleştirmenliği ve yazarlık kimliğiyle de kültür dünyamıza yön verdi. 1975 yılından itibaren kaleme aldığı tiyatro incelemeleri; Milliyet Sanat, Gösteri, Evrensel ve Cumhuriyet gibi mecralarda yayımlandı. Ayrıca iki haftada bir Cumhuriyet gazetesindeki "Sahneden" köşesinde tiyatro severlerle buluşmaya devam etmektedir. Dünya çapında da tanınan yazarın kimi makale ve bildirileri farklı dillere çevrilerek uluslararası platformlarda kendine yer buldu. Çeviri edebiyatına da büyük katkılar sunan Yüksel; "Aslan Asker şvayk" ve "Rüya Yorum Metodu" gibi önemli eserleri Türkçe ile buluşturdu. Kariyeri boyunca Ana Britannica ve World Encyclopedia of Contemporary Drama gibi dev ansiklopedilerde madde yazarlığı ve danışmanlık yaptı. Tüm bu çalışmalarının yanında Uluslararası Tiyatro Enstitüsü Genel Sekreterliği de dahil olmak üzere pek çok saygın kurulda etkin görevler üstlendi.

Yazarın tiyatro dünyasına kazandırdığı kıymetli kitaplardan bazıları şunlardır:

• Yapısalcılık ve Bir Uygulama Melih Cevdet Anday Tiyatrosu (1981)
• Haldun Taner Tiyatrosu (1986)
• Samuel Beckett Tiyatrosu (1992)
• Çağdaş Türk Tiyatrosundan On Yazar (1997)
• Sahneden İzdüşümler 1975 - 2000 (2000)
• Elveda Dünya Merhaba Kainat Memet Baydur'un Ardından (2002)
• Dram Sanatında Ezgi ve Uyum (2004)
• Uzun Yolda Bir Mola (2011)
• Dram Sanatında Sınırları Zorlamak (2013)

Değerli tiyatro insanının yarım asırlık emeği, sayısız saygın ödülle taçlandırılmıştır.

Bu ödüllerden öne çıkanlar şu şekildedir:

• 1982 - Türk Dil Kurumu İnceleme Araştırma Ödülü
• 1982 - Yazko İnceleme-Araştırma Özendirme Ödülü
• 1990 - Tiyatro ve TV Yazarları Derneği "Tiyatroya Hizmet" Ödülü
• 1993 - Kültür Bakanlığı Tiyatro İnceleme ve Araştırma Ödülü
• 1993 - Kültür Bakanlığı Tiyatro Eleştiri Ödülü
• 2005 - Lioness "Eren Uluergüven Anısına Tiyatroya Emek Verenler Onur Ödülü"
• 2006 - Sanat Kurumu, Onur Ödülü
• 2007 - 12. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali Emek Ödülü
• 2008 - Bademler Şenliği'nde verilen Erkan Yücel Onur Ödülü
• 2008 - 16. Troya Kültür Sanat Ödülleri Tiyatro Ödülü
• 2009 - Ankara Rotaract Derneği'nin Emeğe Saygı Ödülü
• 2010 - Dokuz Eylül Üniversitesi Sahne Sanatları Bölümü'nün Muhsin Ertuğrul Tiyatroya Emek Ödülü
• 2010 - Tiyatro Dergisi Teşekkür Plaketi
• 2011 - 15. Afife Tiyatro Ödülleri Yapı Kredi Sigorta Özel Ödülü