Cumhuriyet döneminin ilk ressamları arasında yer alan Ayetullah Sümer, 1905 yılında İzmir'de dünyaya gözlerini açtı. Cumhuriyetin kuruluş dönemi sanatçılarından olan ve eğitimci kimliğiyle öne çıkan usta isim, Marsilya ile Paris'te geçirdiği verimli öğrencilik yıllarının ardından ülkemizde fresk tekniğinin yaygınlaşmasında başat aktörlerden biri haline gelmiştir. İzmir'de başlayan yaşam yolculuğu, Fransa'da şekillenen sanat vizyonuyla birleşerek Türk resim tarihine silinmez izler bırakmıştır.
Fransa Yılları ve Sanatla Tanışma
İlk ve ortaöğrenimini doğduğu şehir olan İzmir'de tamamlayan Sümer, 1925 yılında ticaret eğitimi almak amacıyla Fransa'ya geçti. Marsilya Ticaret Okulu'nda okuduğu bu dönemde, içindeki resim tutkusunu keşederek sanat dünyasına adım attı. Ticari çalışmalarının yanı sıra Marsilya Güzel Sanatlar Yüksek Okulu'na kaydoldu. Burada Théophile Bérengier'in atölyesinde dersler alarak fırçasını geliştirdi. Sümer, 1927'de İzmir'e dönene dek atölyede çalıştı. Türkiye'ye ulaştıktan hemen sonra, 1928'de İzmir Türk Ocağı bünyesinde ilk kişisel sergisini sanatseverlerle buluşturdu. Bu sergiden sonra yaşamını tamamen resim sanatına adamaya karar verdi.
Paris Dönemi ve Müstakil Ressamlar Birliği
Genç sanatçı, kararının hemen ardından 1928 yılında devlet bursu kazanarak eğitimini derinleştirmek üzere Paris'in yolunu tuttu. Paris'te geçirdiği yıllarda Baudin'in atölyesinde fresk tekniği üzerine yoğunlaştı ve bu alanda uzmanlaştı. Fransa'daki üretkenliğini sergilere taşıyarak, 1933 yılına kadar Paris'te dört ayrı sergi açmayı başardı. Sanatçı, 1929 yılında Türkiye'de Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği'nin kurulmasına öncülük ederek yerel sanat ortamının kurumsallaşması yolunda tarihi bir adımın atılmasını sağladı. Ülkesine 1933 yılında döndükten sonra İstanbul'a yerleşen sanatçı, kültürel hayata aktif şekilde katılmaya başladı. Cumhuriyet Halk Partisi'nin 1939'da başlattığı Yurt Gezileri programına seçilen ressamlar arasına girdi. Bu kapsamda Afyon'a giderek bölgenin atmosferini yansıtan çok sayıda eskiz ve tablo üretmeyi başardı.
Akademide Eğitmenlik Yılları ve Sanat Mirası
Ayetullah Sümer, 1938 senesinde İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi bünyesinde ilk fresk atölyesini kurarak önemli bir kurumsallaşma adımı attı. Akademideki bu atölyede, emekli olduğu 1971 yılına kadar kesintisiz bir biçimde eğitim vermeye devam eden sanatçı, nesiller boyu yeni ressamların yetişmesinde başrol oynadı. 1979 yılında İstanbul'da hayatını kaybeden sanatçı, vefatının ardından, 1983'te düzenlenen Akademinin Kuruluşunun 100. Yılı kutlamaları kapsamında Osman Hamdi Onur Ödülü ile onurlandırıldı. Değerli ressamın geride bıraktığı seçkin yapıtlar, başta Devlet Resim ve Heykel Müzesi olmak üzere pek çok resmi kurum ile özel koleksiyonlarda sergilenmektedir. Sanatçının günümüzde eserlerinin yer aldığı koleksiyon türleri şunlardır:
- Devlet Resim ve Heykel Müzesi
- Resmi kurum koleksiyonları
- Özel sanat koleksiyonları