Kıbrıslı ünlü iş insanı Asil Nadir, 1 Mayıs 1941’de Kıbrıs’ın Lefke kasabasında İrfan ve Safiye Nadir çiftinin oğlu olarak doğdu. 1980’lerde İngiltere’deki Polly Peck holdingiyle küresel çapta devasa bir finansal güç kuran başarılı girişimci, 9 Şubat 2025 tarihinde Lefkoşa'da vefat etti. Genç yaşta başladığı ticaret hayatında Vestel gibi büyük teknoloji firmalarını kuran ve geniş medya yatırımları gerçekleştiren Nadir, İngiltere’deki zimmet davası, hapis yılları ve ardından gelen iade süreçleriyle Türk ve dünya kamuoyunun gündeminde uzun yıllar yer aldı.
Çocukluk Yılları ve Girişimciliğin İlk Tohumları
Nadir, çocukluğunda Mağusa'nın Maraş bölgesinde gazete satarak iş hayatına ilk adımını attı. Eski polis olan babası İrfan Nadir, sonradan adadaki ilk otobüs şirketini kurdu. Kıbrıs Cumhuriyeti kuruluş anlaşmasının imzalanmasıyla Nadir ailesi 1963 yılında İngiltere'ye göç etti. Genç yaşta İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'ndeki eğitimini yarıda bırakarak babasının gözetiminde iş hayatına atılan Asil Nadir, yarım kalan yükseköğrenimini ancak 1980 yılından sonra tamamlayabildi. Londra’da perakendeci Wear Well marketini satın alan aile, 1974'teki Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası Lefkoşa'ya dönüp tekstil işine yöneldi. Bu dönemde baba İrfan Nadir, batık durumdaki Mağusa Türk Gücü kulübünün borçlarını kapatarak dikkat çekti.
Polly Peck İmparatorluğu ve Küresel Yükseliş
Asil Nadir, 1980'lerde satın aldığı Polly Peck International (PPI) hisselerinin hızla yükselmesiyle İngiltere'nin en zengin 100 iş insanı arasına girdi. Bu hızlı yükseliş baş döndürücüydü. Şirket, 1982 yılında 9 milyon sterlin brüt kâr açıkladı. Nadir, 1983'te serbest limanda Uni-Pac Ambalaj karton fabrikasını kurdu ve tekstil ürünlerini PPI üzerinden Orta Doğu'ya ihraç etti. Ünlü girişimcinin serveti 1985 yılında 500 milyon sterline ulaştı. Ticaret için aldığı ilk gemiye annesinin ismi olan Safiye Sultan adını verdi.
Türkiye pazarına da güçlü giren Nadir, Manisa'daki Vestel Elektronik fabrikasını 4 Mayıs 1985'te başbakan Turgut Özal ile birlikte açtı. Üretilen televizyonlar pazarda Vestel Ferguson adıyla satıldı. Asil Nadir liderliğindeki grup, 1984 yılı itibarıyla Türkiye’de şu önemli firmalarla faaliyet gösteriyordu:
- Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- Su ve Şişeleme Sanayi Anonim Şirketi
- Meyna Tarım Ürünleri Sanayi ve İhracat A.Ş.
- UNIPAC Paketleme ve Ambalaj Sanayi A.Ş.
Girişimci, 1989'da Niksar markasıyla şişelenmiş su sektörüne girdi ve Pizza Hut'ın ilk şubesini 1988'de Galeria'da açtı. Meyve pazarlama firması Del Monte ile Japon elektronik üreticisi Sansui'yi de satın alarak küresel gücünü pekiştirdi.
Medya Sektörü, Siyasi Teklifler ve Hukuki Süreç
Özal’ın tavsiyesiyle 1988’de Haldun Simavi'den Günaydın gazetesini 44 milyon TL ve 5 milyon sterline alarak medyaya adım attı. Sonrasında Güneş, Tan gazeteleri ile Nokta dergisini bünyesinde barındıran Gelişim grubunu ve Kıbrıs'taki bazı medya organlarını satın aldı. Bu dönemde ABD’nin Kıbrıs temsilcisi Nelson Ledsky, Nadir’e Rauf Denktaş’ın yerine cumhurbaşkanı olmasını teklif etti. Nadir bu siyasi teklifi reddetti. Aynı yıllarda Asil Nadir'in adı, eski eşi Ayşegül Tecimer'in karıştığı tarihi eser kaçakçılığı haberleriyle de basında geniş yer buldu. Bu iddialar kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
Finansal Kriz, Cezaevi Yılları ve Dönüş
Sunday Times gazetesinin zenginler listesinde üst sıralarda yer alırken, 1990 yılında paravan şirketler vasıtasıyla PPI hisselerinin suni şekilde yükselttiği iddialarıyla karşı karşıya kaldı. Bu iddiaların ardından başlayan büyük finansal sarsıntı sonucunda Polly Peck, 550 milyon sterlin borçla iflas etti. Polly Peck'in kayyuma devredilmesinin hemen ardından 17 Aralık 1990 tarihinde zimmet suçlamalarıyla tutuklanan iş insanı, 1993 yılında 3,5 milyon sterlin kefaletle serbest bırakılınca özel uçağıyla Kuzey Kıbrıs'a kaçtı. Dava süreci dünya genelinde takip edildi. Davaları kazanıp tazminat alacağı inancıyla 2010'da Londra'ya geri döndü. Ancak 2012'de 29 milyon sterlin zimmet suçundan suçlu bulunarak 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bu karar onun için tam bir hayal kırıklığıydı.
Mahkeme, mağdurlara 5 milyon sterlin ödemesi şartıyla cezasının kalanını Türkiye'de çekmesini kararlaştırdı. Medyada, ödenmesi gereken bu yüksek meblağ için annesi Safiye Nadir'in 311 dönümlük arazisini ipotek ettirdiği ya da Onur Air sahibi Hamit Cankut Bagana gibi dostlarının desteğiyle paranın karşılandığı iddiaları yer aldı. Nihayetinde 21 Nisan 2016'da İngiltere'den iade edilen iş insanı, Silivri Cezaevi'nde bir gece kaldıktan sonra tahliye edildi. Nadir, 23 Nisan 2016'da Kıbrıs'a dönerek özgürlüğüne kavuştu.