Bilim yaşamı
Andrei Dmitriyeviç Saharov (Sakharov), 21 Mayıs 1921'de doğdu ve 14 Aralık 1989'da öldü. Sovyetler Birliği'nin önde gelen nükleer fizikçilerinden ve insan hakları savunucularından biridir. Babası gibi fizik öğrenimi gören Saharov, doktora çalışmasını 1947'de tamamladı ve 32 yaşında SSCB Bilimler Akademisi'nin tam üyeliğine seçildi. Bu dönemde İgor Tamm ile birlikte ülkenin ilk hidrojen bombasının yapım çalışmalarını yürüttü ve denetimli çekirdek kaynaşmasının (füzyon) kuramsal temellerini attı.
Silahlanmaya ve resmi görüşe karşı duruşu
1961'de Komünist Parti Genel Sekreteri Nikita Kruşçev'in 100 megatonluk bir hidrojen bombasını atmosferde denemeyi planlamasına, ortaya çıkacak radyoaktif serpintinin yaygın hastalıklara yol açabileceği kaygısıyla karşı çıktı. Üç yıl sonra Stalin dönemi biyologlarından Trofim Lisenko'nun egemen öğretilerine karşı bir muhalefet grubu oluşturmayı başardı. 1968'de Batı ülkelerinde yayımlanan "İlerleme, Birlikte Yaşama ve Düşünce Özgürlüğü" adlı yapıtında nükleer silahların azaltılması gerektiğini savundu ve komünist ile kapitalist sistemlerin sonunda demokratik sosyalizm temelinde birleşeceğini öne sürdü. 1971'de insan hakları savunucusu Yelena Bonner ile evlendi.
Bilimsel çalışmalarının yanı sıra siyasal görüşleriyle de dikkat çeken Saharov, SSCB'de reformların yapılmasını ve komünist olmayan ülkelerle iyi ilişkiler kurulmasını destekledi. 1975'te Nobel Barış Ödülü'nü kazandı.
Baskı ve sürgün
Etkinlikleri ve sonraki yazıları Sovyet yönetiminin tepkisini çekti. Yönetimi ülke içinde çeşitli baskılar uygulamak ve ülke dışında düşmanca bir politika izlemekle suçlaması üzerine resmi sansürün hedefi hâline geldi. 1979'da SSCB'nin Afganistan'a girmesi hâlinde bu müdahalenin Sovyetler'in sonu olacağını söylemesi yeni bir tepki yarattı. 1980'de kapalı şehir Gorki'ye (bugünkü Nijni Novgorod) sürüldü. 1984'te Sovyet karşıtı etkinliklerde bulunmakla suçlanan eşi de aynı şehre sürüldü. Sovyet yönetimi kendisine verdiği nişanları geri almış olsa da Saharov Bilimler Akademisi üyesi olarak kaldı.
Son yılları
1986'da Mihail Gorbaçov'un sürgün cezasını kaldırmasıyla Moskova'ya döndü. Nisan 1989'da Halk Temsilcileri Meclisi'ne seçildi ve itibarı iade edildi. Yıllarca uğruna mücadele ettiği pek çok amacın Gorbaçov döneminde gerçekleştiğine ve resmî politika hâline geldiğine tanık oldu. Saharov, 14 Aralık 1989'da hayatını kaybetti. İtibarının iade edilmesi, 1980'de başlayan sürgün ve baskı döneminin ardından gelen bir dönüm noktası oldu.
Benzer kişiler
- Joachim Gauck (İnsan Hakları Savunucusu)
- Malcolm X (İnsan Hakları Savunucusu)
- Nina Simone (İnsan Hakları Savunucusu)
- Şanar Yurdatapan (İnsan Hakları Savunucusu)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Andrey Saharov maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.