Cumhuriyet döneminin ilk büyük coğrafya bilim insanları arasında yer alan Ord. Prof. Ali Tevfik Tanoğlu, 1904 yılında Kosova Vilayeti'nin Seniçe Sancağı'nda doğdu. Darüşşafaka'da tamamladığı lise öğreniminin ardından Darülfünun Coğrafya Bölümü'nden mezun olan Tanoğlu, devlet bursuyla gönderildiği Paris Üniversitesi'ndeki yükseköğrenimini 1933 senesinde başarıyla nihayete erdirip yurda döndü. Türkiye'ye dönüşünün hemen ardından akademik kariyerine başlayan Tanoğlu, 1934 yılında doçentlik unvanını aldı.
Akademide Yükseliş ve İdari Başarıları
Bilimsel çalışmalarıyla 1942 yılında profesörlük kadrosuna yükseldi. İstanbul Üniversitesi bünyesinde dekanlık, enstitü müdürlüğü ve rektörlük gibi üst düzey idari sorumluluklar üstlendi. Edebiyat Fakültesi Dekanlığı görevini 1950-1952 ile 1956-1957 yılları arasında iki defa yürüttü. Ayrıca Coğrafya Enstitüsü Müdürlüğü vazifesini de yaptı. Basarılı bilim insanı, 1957-1959 yılları arasında ise aynı üniversitede rektörlük makamına getirilmiştir. Değerli akademisyen, 1974 senesinde resmi görevinden emekli oldu. Emekliliğe ayrılmasından kısa süre sonra, 1978 senesinin Ekim ayında ebediyete göç etti.
Beşeri Coğrafyanın Kurucu Öncüsü
Türkiye'de fiziki coğrafya çalışmalarının ve jeomorfoloji araştırmalarının ağırlık kazandığı o yıllarda Tanoğlu, beşeri coğrafya alanının gelişimini tek başına üstlenerek bu disiplinin ülkemizde akademik bir kimlik kazanmasını sağladı. Enstitü bünyesinde İbrahim Hakkı Akyol fiziki coğrafya alanında öncülük ederken, beşeri coğrafyanın gelişim sorumluluğunu ise Tanoğlu omuzlamıştı. Kendi kürsüsümdiki faaliyetlerinin yanı sıra İktisat Fakültesi bünyesinde de uzun yıllar Siyasi Coğrafya dersleri anlatmıştır. Türkiye ve Ülkeler Coğrafyası ile Umumi Coğrafya kürsülerindeki eğitimcilik vazifesinin yanında bilimsel çalışmalarını da kararlılıkla sürdüdü. Deneyimli hoca, kürsüsünde öğrencilerine çok çeşitli dersler vermiştir.
- Yerleşme Coğrafyası ve Enerji Kaynakları
- Münakale ve Siyasi Coğrafya
- Sıcak Orta ve Kurak Bölgelerde Ziraat Hayatı
Bilimsel Keşifler ve Coğrafya Literatürü
Kendisi, ülkemizin fiziki coğrafya özelliklerini beşeri açıdan değerlendiren ilk isimlerdendir. Tanoğlu, Ernest Chaput imzalı Türkiye'de Jeolojik ve Jeomorfolojik Tetkik Seyahatleri adlı meşhur kitabı dilimize kazandırdı. Emmanuel de Martonne'un kuraklık indisini Türkiye'ye uygulayarak ülkedeki kurak bölgeleri bilimsel yöntemlerle ilk defa belirlemiştir. Türkiye'de nüfus dağılımını ilk kez noktalama yöntemiyle çizip nüfus yoğunluğu konusunu çok boyutlu incelemiştir. Ayrıca hipsografya eğrisini ve ilk kuraklık indisini çizerek klimatoloji sahasının gelişimine önayak oldu. Onun gerçekleştirdiği klimatoloji çalışmaları, 2014 yılında TÜBİTAK BİDEB 2209/A kodlu proje kapsamında da desteklenmiştir.