Klasik Türk edebiyatı araştırmalarının ve akademik şiir şerhi geleneğinin kurucu öncüsü olan Ali Nihad Tarlan, 1898 senesinde imparatorluğun payitahtı İstanbul'da dünyaya gözlerini açmış ve ömrünü adadığı bu tarihi kentte 30 Eylül 1978 tarihinde vefat etmiştir. Kendisi çok yönlü bir tarihçi, şair ve profesördür. Cumhuriyet dönemi akademik dünyasının en üretken simalarından biri sayılan Tarlan, hem kaleme aldığı özgün şiirleri hem de yetiştirdiği sayısız bilim insanıyla Türk entelektüel hayatına yön vermiştir. Subay olan babasının askeri görevleri nedeniyle çocukluk yıllarından itibaren Osmanlı coğrafyasının farklı köşelerini gezme ve gözlemleme imkanı bulmuştur. Bu dinamik hayat tarzı, onun genç yaşta geniş bir kültürel vizyon edinmesini ve farklı edebi geleneklerle erken dönemde tanışmasını sağlamıştır.
Cephelerden Sınıflara Uzanan Eğitim Hayatı
Genç Ali Nihad'ın orta öğrenim serüveni, babasının tayinleri nedeniyle ilk olarak tarihi Manastır şehrinde başlamıştır. Eğitim hayatı daha sonra sırasıyla Selanik ve İstanbul'da devam etmiştir. Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu yılları ve askerlik mükellefiyeti sebebiyle öğrenimine bir süre zorunlu olarak ara vermiştir. Savaşın ardından girdiği özel sınavlar neticesinde, 1917 yılında tarihi Vefa Lisesi'nden başarıyla mezun olmuştur. Yükseköğrenim için adım attığı Darülfünun bünyesinde Fransızca ve Farsça bölümlerini seçmiş ve 1919 yılında buralardan mezuniyet derecesini almıştır. Kazandığı bu güçlü dil altyapısı, doğu ve batı edebiyatlarının şaheserlerini kendi dillerinden okuyup derinlemesine tahlil edebilmesine olanak tanımıştır.
Akademide Çığır Açan İlk Doktora Unvanı
Tarlan, eğitim hayatındaki olağanüstü azmini yüksek lisans ve doktora düzeyine de taşıyarak Türk eğitim tarihine geçmiştir. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi çatısı altında tamamladığı "İslam Edebiyatı'nda Leylâ ile Mecnun mesnevisi" başlıklı teziyle üniversitenin ilk doktora mezunu olma unvanını elde etmiştir. Bu tarihi adım, Türkiye'de modern edebiyat araştırmalarının bilimsel bir zemine oturmasında öncü bir rol oynamıştır. Akademik kariyerine giden yolun taşlarını ise çok daha erken yıllarda döşemeye başlamıştır. Henüz 1915 yılında Beşiktaş Sultanisi'nde öğretmenlik mesleğine adım atarak İstanbul'un çeşitli liselerinde genç kuşaklara dersler vermiştir. Son olarak 1930 ile 1933 yılları arasında seçkin eğitim kurumlarından Kabataş Lisesi'nde Fransızca, Türkçe ve Edebiyat dersleri okutmuştur. Liselerde geçen bu uzun öğretmenlik yılları, onun pedagojik birikimini artırmış ve üniversitedeki kürsü hocalığına güçlü bir zemin hazırlamıştır.
Kürsü Başkanlığı ve Cumhuriyet Üniversitesindeki Yükselişi
Ülkemizde 1933 yılında gerçekleştirilen büyük üniversite reformu, Tarlan'ın kariyerinde yepyeni bir sayfa açmıştır. Yetkinliğiyle dikkat çeken genç akademisyen, 20 Ağustos 1933 tarihinde Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne doçent olarak atanmıştır. Üniversitedeki bilimsel çalışmaları ve yayınları vesilesiyle 1 Temmuz 1941 tarihinde profesörlük unvanına yükseltilmiştir. Alanındaki derin uzmanlığı sayesinde 1953 yılında Eski Türk Edebiyatı kürsüsünün başkanlığı görevine getirilmiştir. Bu kürsüde kendi ekolünü kurarak divan edebiyatı metinlerini modern metotlarla şerh eden profesör, 1 Ağustos 1972 tarihinde yaş haddinden emekliye ayrılmıştır.
Edebi Kimliği, Şiirleri ve Ölümsüz Mirası
Akademisyen kimliğinin yanı sıra sanatçı yönüyle de edebiyat dünyasında derin izler bırakan Tarlan, son derece duyarlı bir şairdir. Yazın hayatına büyük bir şevkle devam eden yazarın eserleri özellikle şu saygın mecmualarda sıklıkla yer bulmuştur:
- Dönemin öncü yayını olan Servet-i Fünûn
- Sanatsal tartışmalara ev sahipliği yapan Edebiyat Gazetesi
- Edebi neslin sesi olan Gündüz ve Gençlik dergileri
Onun Türk kültürüne yaptığı katkılar, vefatından sonra da unutulmamış ve ismi çeşitli kurumlara verilerek yaşatılmıştır. Günümüzde İstanbul'un Anadolu yakasındaki Bostancı semtinde yer alan önemli bir caddeye ve Ataşehir ilçesindeki bir ilköğretim okuluna kendisinin ismi verilmiştir. Yetiştirdiği yüzlerce akademisyen, kaleme aldığı ders kitapları ve klasikleşen makaleleri ile Ali Nihad Tarlan'ın mirası kültür dünyamızı aydınlatmayı sürdürmektedir.