Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin inşasına uzanan süreçte Adanalı siyasetçi Ali Münif Yeğenağa, önemli idari ve yasama görevleri üstlenmiştir. 1874 yılında Adana'da dünyaya gelen bu kıymetli devlet adamı, ülkenin en kritik dönüşüm yıllarında vatanı için mülki amirlik, nazırlık, belediye başkanlığı ve milletvekilliği yapmıştır. Mülkiye Mektebi mezuniyetinin ardından memleketin dört bir yanında bürokratik basamakları tırmanmış, işgallere direnmiş ve nihayetinde 4 Ocak 1951'de yine memleketinde vefat etmiştir. Onun yaşam öyküsü, bir imparatorluğun çöküşü ile yeni bir devletin kuruluşunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne serer.
Osmanlı Dönemi ve Mülkiye'den Nazırlığa Uzanan Yollar
Gençlik yıllarında eğitime çok önem veren Ali Münif Bey, dönemin en prestijli kurumu Mülkiye Mektebi'nden 1896 yılında mezun olmuştur. Eğitimini tamamlamasının akabinde idari kadrolarda görev almaya başlayarak yurdun farklı noktalarında kaymakamlık ve valilik vazifelerini üstlenmiştir. İkinci Meşrutiyet ilan edildiği sırada Görice mutasarrıflığı yapan tecrübeli bürokrat, siyasi hayatına yeni bir yön verme kararı almıştır. Bu doğrultuda, 8 Kasım 1908 tarihinde yapılan seçimlerde 49 oy alarak Adana mebusu sıfatıyla parlamentoya girmeye hak kazanmıştır. Siyasi kariyerindeki bu ilk parlamento deneyimi, onun devlet yönetimindeki etkinliğini daha da artırmıştır. 1910 yılının Eylül ayında ise mebusluk görevinden kendi isteğiyle ayrılmıştır. Hemen ardından Ankara Valiliği görevine hızlıca tayin edilmiştir. Bu atama büyük bir adımdı. Meclis-i Mebusan çatısı altında görev yaptığı süreçte kâtiplik vazifesinde bulunmuş ve Dahiliye Encümeni Reisliği gibi mühim sorumluluklar yüklenmiştir. 1915 ile 1917 yılları arasında ise Ortadoğu coğrafyasındaki Cebel-i Lübnan Sancağı'nın mutasarrıfı olarak bölgede asayişi ve idari düzeni sağlamak adına yoğun çaba harcamıştır. Bölgedeki başarılı idaresinin ardından başkente dönen Ali Münif Bey, Talat Paşa Hükûmeti bünyesinde Nafıa Nazırlığı yani Bayındırlık Bakanlığı görevine getirilerek 1917-1918 yılları arasında imparatorluğun imar işlerini sevk ve idare etmiştir. Daha sonra, Beşir Efendi'nin vefatı nedeniyle boşalan koltuk için 3 Şubat 1918'de Halep'te tertiplenen ara seçimlere katılarak 241 oy gibi ezici bir çoğunlukla yeniden mebus seçilmiştir.
Milli Mücadele Dönemi, Kilikyalılar ve Malta Sürgünü
Birinci Dünya Savaşı'nın mağluplarından biri olan Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarının işgal edilmeye başlanması, vatansever bürokrata yeni bir mücadele sahası açmıştır. Anadolu'nun haksız işgallerle karşı karşıya kalmasına asla göz yummayan Ali Münif Bey, memleketi Adana ve çevresini korumak için kolları sıvamıştır. Bu amaç doğrultusunda, 1 Aralık 1918'de kurulan ve bölgedeki direnişi örgütleyen Kilikyalılar Cemiyeti'nin kurucu kadrosu içinde aktif bir rol üstlenmiştir. Vatanı savunmak onun birincil göreviydi. Lakin Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasının ardından işgal güçlerinin hedefi haline gelmekten kurtulamamıştır. İngiliz kuvvetleri tarafından tutuklanan deneyimli siyasetçi, Akdeniz'in ortasındaki Malta adasına sürgün edilerek esaret hayatı yaşamıştır. Sürgün yılları oldukça zorlu geçmiştir. Buna rağmen inancını asla kaybetmemiştir.
Cumhuriyet'in İdaresinde Belediye Başkanlığı ve Meclis Yılları
Malta'daki esaretinin nihayete ermesiyle birlikte hürriyetine kavuşan Ali Münif Bey, vakit kaybetmeden yeniden memleketine dönerek hizmete kaldığı yerden devam etmiştir. 1922 ve 1926 yılları arasında doğup büyüdüğü Adana şehrinin belediye başkanlığı koltuğuna oturarak savaşın yaralarını sarmak için yerel düzeyde önemli imar ve altyapı çalışmalarına liderlik etmiştir. Yerel yönetimdeki bu üstün başarısı, onu yeni kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin de vazgeçilmez simalarından biri haline getirecektir. Cumhuriyet idaresinde uzun yıllar boyunca yasama organında yer alan tecrübeli devlet adamı, parlamentoda çeşitli dönemlerde farklı illeri temsil ederek halkın sesi olmuştur.
Bu dönemde üstlendiği önemli yasama görevleri şunlardır:
- TBMM III. Dönem Mersin Milletvekili olarak görev alması
- TBMM IV. Dönem Adana Milletvekili seçilmesi
- TBMM V., VI., VII. ve VIII. Dönem Seyhan Milletvekili vazifelerini sürdürmesi
- TBMM III. Dönem Dâhiliye Encümeni Reisliği görevini başarıyla icra etmesi
Hayatının son anına dek memleketine hizmet aşkıyla yanan Ali Münif Yeğenağa, 4 Ocak 1951 tarihinde Adana'da hayata gözlerini yumuştur. Onun geride bıraktığı zengin miras, Türk siyaset tarihinin en onurlu sayfalarında ebediyen yaşayacaktır. Büyük devlet adamının aziz hatırası ebediyen yaşayacaktır.