Ahmet Zeki Kocamemi, Türk resim sanatında hacimsel formları ve kübist çizgileriyle devrim yapan, 1900 yılında İstanbul'un Fatih semtinde hayata gözlerini açan öncü bir sanatçıdır. Hadika-i Meşferet Mektebi'nde ilk eğitimini tamamladıktan sonra, 1916'da adım attığı Sanayi-i Nefise Mektebi'nde Hikmet Onat ve İbrahim Çallı gibi devlerin atölyelerinde fırça sallamıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle 1918 yılında orduya çağrılmış, bu zorunlu vatan görevi nedeniyle okuluna ara vermek mecburiyetinde kalmıştır. Mondros Mütarekesi sonrasında, 1919'da akademi sıralarına geri dönerek 1922 yılında mezuniyetini ilan etmiştir. Onun sanatı hep arayışlarla doluydu. Kocamemi, kurduğu sanatsal ortaklıklar ve ürettiği sıra dışı kompozisyonlarla Cumhuriyet döneminin modern çehresini tuvaline yansıtan kurucu kuşak arasında yer almıştır.
Sanat Eğitiminde İlk Adımlar ve Münih Yılları
Akademi yıllarında yeteneğiyle öne çıkan genç ressam, 2. Galatasaray Sergisi'ne katılarak hocalarıyla aynı duvarları paylaşma şansına erişmiştir. Sanatçı, henüz öğrencilik yıllarında Yeni Resim Cemiyeti'nin kuruluş harcını kararak gelecekte kurulacak birliklerin zeminini hazırlamıştır. Bu heyecanlı girişim, üyelerinin devlet burslarıyla birer birer Avrupa'ya gitmesi üzerine tek sergiyle sınırlı kalmıştır. Yolculuklar yeni ufuklar açacaktı. Cumhuriyetin eşiğinde pek çok arkadaşı aldıkları burslarıyla sanatın kalbi Paris'e doğru yola çıkarken, Kocamemi 1922 yılının Aralık ayında Türk Ocağı'nın sağladığı özel bursla Münih'e gitmeyi tercih etmiştir. Münih'te eski dostlarıyla yolları kesişti. İlk olarak Heinemann'ın özel atölyesinde çalışmalara başlamış, 1923 yılında resmi akademinin sınavlarında başarı sağlayamayınca Hans Hofmann'ın yanına geçmiştir. Bu eğitim tarzı onun fırçasına heykelsi karakter kazandırdı. Hofmann atölyesinde geçirdiği bu verimli dönemde imza attığı başlıca çalışmalar şunlardır:
- Saksılı Tabure
- Poz Veren Çıplak
- Otakçılar
İstanbul Devlet Resim Heykel Müzesi envanterinde korunan 1926 tarihli Gazete Okuyan Çıplak deseni de bu evrede şekillenmiştir.
Yurda Dönüş, Trabzon ve Akademideki Kürsü
1927 senesinde İstanbul'a ayak basan sanatçı, 1928'de Trabzon Lisesi'ne resim öğretmeni olarak atanmıştır. Karadeniz'in bu tarihi kentinde, Türk resminin bir başka efsane ismi Bedri Rahmi Eyüboğlu'nu yetiştirmiştir. Genç Bedri Rahmi onun öğrencisi oldu. Kocamemi, yurtdışından dönen arkadaşlarıyla el ele vererek 15 Temmuz 1929'da Müstakil Ressamlar ve Heykeltraşlar Birliği'nin kuruluşunda aktif görev üstlenmiştir. 1930 yılında Güzel Sanatlar Akademisi bünyesine dahil olan sanatçı, İç Mimarlık Bölümü'nde Prof. Gunter'in asistanı olarak üç yıl boyunca başarılı çalışmalar yürütmüş ve sonrasında aynı kürsüye öğretim görevlisi olarak atanmıştır. 1939 yılına gelindiğinde, Müstakiller ile birlikte katıldığı I. Devlet Resim ve Heykel Sergisi'nde büyük bir başarı elde etmiştir. Atatürk'ün Cenaze Töreni adlı tablosu, bu prestijli sergide birincilik ödülüne layık görülmüştür. Eser, ulu önderin naşının Gülhane Parkı'ndan Sarayburnu'na taşındığı o hüzünlü anı abidevi bir dille ölümsüzleştirmiştir.
Marangozluktan Başyapıtlara Uzanan Sanat Çizgisi
Devletin başlattığı Yurt Gezileri programı kapsamında 1938 yılında Rize'ye giden ressam, buradaki gözlemlerini tuvale dökmüştür. Bu seyahatin ardından ürettiği Rize'de Çay Ziraati isimli çalışması, teknik açıdan ünlü Fransız ressam Paul Cézanne'ın peyzajlarını andırır. Sanatçının doğa gözlemi oldukça güçlüydü. Sanatçı, 1944 yılında ise yurt gezilerinden derlenen eserlerin sergilenmesi vesilesiyle Konya'yı ziyaret etmiştir. Tüm bu başarılara rağmen hayatını sadece resimle kazanamamş, geçimini sağlamak adına marangozluk mesleğine sığınmştır. Gençliğinde marangoz ağabeyinin yanında öğrendiği bu zanaat, zor günlerinde onun en büyük ekmek kapısı haline gelmiştir. Boş zamanlarında kuş kafesleri yapıp satması nedeniyle sanat çevrelerinde Marangoz Zeki lakabıyla çağrılmaya başlanmıştır. 1946 yılında İsmail Hakkı Oygar Sanat Galerisi'nde ilk kişisel sergisini açarak sanatseverlerin karşısına çıkmştır. Grup, Türk resmini derinden etkiledi. Ertesi yıl ünlü D Grubu'na katılarak sanat yolculuğuna yeni bir soluk eklemiştir. Usta ressamın 1935 yılında fırçasından çıkan Mekkare Erleri tablosu, Kurtuluş Savaşı'nın geri planındaki lojistik mücadeleyi anlatan ve Türk sanat tarihindeki en çok konuşulan başyapıtlardan biri olarak kabul edilen görkemli bir çalışmadır. Mavi, gri ve mor tonların egemen olduğu bu kompozisyon, kalın ve coşkulu fırça vuruşlarıyla hacim kazanan figürleriyle öne çıkar. Kocamemi, plastik kaygıları tarihsel anlatının önünde tutarak kendi imzasını Türk resim tarihine altın harflerle kazımıştır. 1951 ile 1959 yılları arasında fırçasını elinden bırakan usta sanatçı, ölümünden kısa bir süre önce yeniden tuvalinin başına geçmiştir. 3 Mayıs 1959 tarihinde, İstanbul'da geçirdiği ani bir rahatsızlık neticesinde 59 yaşında aramızdan ayrılmıştır. Sanat dünyası büyük bir değerini yitirdi.