Cumhuriyet döneminin hem bilim hem de sanat dünyasında derin izler bırakan Ahmet Necdet Sözer, 1 Mart 1933 tarihinde İnegöl'de dünyaya gelmiştir. Şiirlerinde genellikle 'Ahmet Necdet' imzasını tercih eden yazar, coğrafya alanında profesörlük unvanına ulaşmış yetkin bir akademisyendir. Yaşamı boyunca bilimsel çalışmaları edebi yaratıcılıkla harmanlayan Sözer, 2010 yılındaki vefatına kadar pek çok özgün eser üretmiştir. İlköğrenim gördüğü sırada annesini kaybetmenin getirdiğı büyük üzüntüye rağmen eğitim hayatına kararlılıkla devam eden Sözer, Bursa ve İstanbul'daki saygın liselerde okuduktan sonra yükseköğrenim için coğrafya alanını tercih etmiştir. Hem yerel kültürden beslenen hem de uluslararası düzeyde araştırmalar yürüten aydın, ardında zengin bir edebi ve bilimsel miras bırakmıştır.
Akademik Yolculuk ve Coğrafyaya Katkıları
Sözer'in eğitim hayatı İnegöl'deki İshakpaşa İlkokulu'nda başlamış ve 1944 yılında Merkez İlkokulu'nda tamamlanmıştır. Ortaöğrenimini de İnegöl'de okuyup Bursa Lisesi'ne yazılmıştır. Eğitimini sırasıyla Kabataş Lisesi ve Çapa Erkek Lisesi'nde sürdürerek ikincisinden mezun olmuştur. Yükseköğrenim hayatına 1950 yılında adım attığı İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü'nü İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu'nun yatılı bir öğrencisi olarak başarıyla tamamlayıp 1954 yılında mezuniyete hak kazanmıştır. Lisans eğitimini 1954'te bitirirken hazırladığı İznik Gölü üzerine monografik çalışma, onun ilk ciddi araştırması olmuştur. Bu çalışmanın özeti yıllar sonra prestijli bir coğrafya enstitüsü dergisinde yabancı dilde yayımlanmıştır.
Mezuniyetin hemen ardından Van Lisesi'nde öğretmenliğe başlayan genç coğrafyacı, vatani görevini de yedek subay öğretmen olarak ifa etmiştir. Terhisinin ardından Konya İvriz İlköğretmen Okulu'nda çalışmıştır. Akademik kariyerinin kapıları ise 1960 yılında Atatürk Üniversitesi İşletme Fakültesi'ne asistan olarak girmesiyle aralanmıştır. Burada ünlü coğrafyacı Besim Darkot'un rehberliğinde Erzurum Ovası'nın beşeri ve iktisadi coğrafyası konulu doktora tezini 1963 yılında savunarak doktor unvanını almıştır. Hemen ardından iki yıl boyunca Almanya'da bilimsel araştırmalar gerçekleştirmiştir. Türkiye'ye döndükten sonra Diyarbakır Havzası üzerine hazırladığı çalışmayla 1968 yılında doçentlik unvanını elde etmiştir.
Akademisyen, Kuzeydoğu Anadolu bölgesindeki yaylacılık faaliyetlerini ele alan çalışmasıyla 1974 senesinde profesörlük kadrosuna yükselmiştir. Erzurum'dan 1978 yılında ayrılarak kısa bir süre Muğla'da ders vermiş, ardından Ege Üniversitesi kadrosuna katılmıştır. İzmir'de dekanlık makamında da bulunan Sözer, üniversite bünyesinde Coğrafya Bölümü'nü kurarak buranın kurucu başkanı olmuştur. Coğrafya biliminin gelişimine katkı sağlamak amacıyla 1982'de Ege Coğrafya Dergisi'ni hayata geçirerek yayın kurulunu yönetmiştir. 1994 yılında Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi'ne geçiş yapan profesör, 1998'in ocak ayında emekli olmuştur.
Edebi Yaşamı ve Şiir Dünyası
Ahmet Necdet Sözer, akademik kimliğinin yanı sıra Türk şiirinin özgün seslerinden biri olarak kabul edilir. İlk şiir kitabı Uzuneşek 1977 yılında okuyucuyla buluşmuştur. Şair, duygusal derinliği ve dil hassasiyetini yansıtan çok sayıda şiir kitabı kaleme almıştır. Bu eserlerin başlıcaları şunlardır:
- Uzuneşek (1977)
- Ne Çok Enkaz (1988)
- Sana Bunca Yangından (1991)
- İnegöl Hey İnegöl (1992)
- Gün Yüzleri (1992 - 1994 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü)
- Kün (1994)
- Ay Kasidesi (1995)
- Zümrüt Longa (1998)
- Aşk Ey (2001 - 2002 Yunus Nadi Şiir Ödülü)
- Haiku Kuşu (2004)
Yazar, bu geniş şiir külliyatının yanı sıra dikkat çeken derleme ve çeviri çalışmalarıyla da edebiyat dünyasına değerli katkılar sunmuştur.
Yeni binyılda da üretkenliğini sürdüren sanatçı, Aşk Ey isimli yapıtıyla 2002 yılında prestijli Yunus Nadi Şiir Ödülü'nü kazanmıştır. Sanatçının son şiir derlemesi ise 2004 yılında yayımlanan Haiku Kuşu'dur. Sözer sadece kendi şiirleriyle değil, çeviri alanında yaptığı çalışmalarla da edebiyata önemli katkılar sunmuştur. Kanşaubiy Miziev ile birlikte Rus edebiyatının dev ismi Puşkin'den Türkçe'ye kazandırdığı Yevgeniy Onegin adlı şiir-roman çalışması, edebi çevrelerde büyük takdir toplayarak Dünya-Kitap dergisi tarafından 2003 yılında prestijli bir ödüle lâyık görülmüştür.
Son Yılları ve Edebi Mirası
Ahmet Necdet Sözer, ömrünün sonuna kadar kültür ve sanat topluluklarıyla bağını koparmamıştır. Türkiye Yazarlar Sendikası, Türk Coğrafya Kurumu ve uluslararası yazarlar birliği PEN bünyesinde aktif üyelikler yürütmüştür. Arapça, Almanca ve Fransızca gibi farklı dillere hakimiyeti sayesinde dünya edebiyatını yakından takip etme şansı bulmuştur. Değerli akademisyen ve şair, 4 Mayıs 2010 tarihinde İstanbul'da geçirdiğı beyin kanaması sonucunda hayatını kaybetmiştir. Hem coğrafya biliminde açtığı çığır hem de Türk şiirine kazandırdığı ödülü eserlerle adını kültür tarihimize altın harflerle yazdırmıştır.