Dünya havacılık tarihinin en özel sayfalarından birini yazan Ahmet Ali Çelikten, gökyüzünün ilk siyahi askeri pilotu olarak adını altın harflerle tarihe kazıdı. Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, 1883 yılında İzmir sancağında dünyaya gözlerini açan bu cesur havacı, "Arap Ahmet Ali" veya "İzmirli Ahmet Ali" lakaplarıyla da tanınıyordu. Genç yaşında yüreğine düşen uçma tutkusunun peşinden giderek Yeşilköy'deki Deniz Tayyare Mektebi'nde başladığı serüveni, onu Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu cephelerine ve ardından Türk Kurtuluş Savaşı'nın şanlı mücadelesine taşıdı. Çelikten, sadece askeri başarılarıyla değil, dönemin toplumsal engellerini aşan güçlü iradesiyle de çağının çok ötesinde bir iz bıraktı.
Bornu'dan İzmir'e Uzanan Bir Soyun Gemici Adayı
Ahmet Ali'nin kökleri, Afrika'nın derinliklerinden Anadolu topraklarına kadar uzanan oldukça etkileyici bir hikayeyi barındırır. Büyükannesi, bugün Nijerya sınırları içinde kalan Bornu bölgesinden Osmanlı topraklarına gelerek İzmir'e yerleşmişti. Ahmet Ali'nin annesi Zenciye Emine Hanım ile babası Ali Bey de bu topraklarda hayatlarını birleştiren Afrika kökenli Türklerdendi. Küçük yaşta babasının vefatıyla sarsılan genç Ahmet, çocukluk yıllarında denizlere karşı büyük bir merak duyuyordu. En büyük hayali bir gün devasa savaş gemilerini komuta eden bir kaptan olmaktı.
Bu hayalle yanıp tutuşan genç, 1904 senesinde askeri eğitim veren Haddehâne Mektebi'ne kaydoldu. Buradaki disiplinli eğitimi başarıyla tamamlayarak 1908 yılında üsteğmen (Mülâzım-ı evvel) rütbesiyle okuldan mezun olmayı başardı. Mezuniyetinin hemen ardından Osmanlı Deniz Kuvvetleri bünyesinde görev almaya başlayan Ahmet Ali, denizcilik mesleğini sürdürürken ayrıca o yıllarda tüm dünyada yeni yeni filizlenen havacılık alanına da ilgi duymaya başladı.
Gökyüzü Sevdası ve Dünya Tarihinde Bir İlk
Genç subayın içindeki göklerde uçma tutkusu, askeri yetkililerin de dikkatinden kaçmadı. Havacılık yeteneğini sergileme fırsatı bulan Ahmet Ali, 25 Haziran 1914 tarihinde Yeşilköy'de açılan Deniz Tayyare Mektebi bünyesinde uçuş eğitimine başladı. Buradaki üstün başarısı sayesinde askeri havacılık alanında kendini hızla kanıtladı. Takvimler 1916 yılını gösterdiğinde eğitimini tamamlayarak resmen pilotluk görevine atandı. Böylece dünya askeri havacılık tarihine adını ilk erkek siyahi askeri pilot olarak tescil ettirmeyi başardı.
Birinci Dünya Savaşı başladığında vatan savunmasında en ön saflarda yer aldı. Osmanlı İmparatorluğu adına çok sayıda tehlikeli hava operasyonuna katılarak üstün cesaret örnekleri sergiledi. Askeri dehası ve havacılık becerilerini daha da geliştirmek amacıyla 18 Aralık 1917'de müttefik ülkenin başkenti Berlin'e gönderildi. Berlin'deki eğitim süreci boyunca çağın en gelişmiş havacılık tekniklerini ve hava stratejilerini yakından inceleme şansı buldu.
Arap Ahmet Ali, küresel ölçekte Birinci Dünya Savaşı sırasında gökyüzünde çarpışan az sayıdaki siyahi kahramandan biriydi. Tarihçilerin araştırmalarına göre, bu büyük savaşta aktif olarak uçtuğu belgelenmiş beş siyahi pilot şunlardır:
- Eugene Bullard
- William Robinson Clarke
- Pierre Réjon
- Domenico Mondelli
- Ahmet Ali Çelikten
Millî Mücadele'den İstikbalin Göklerine
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu fiilen sona ererken, Anadolu topraklarında yeni bir direniş ateşi yükseliyordu. Ahmet Ali, ülkenin işgaline sessiz kalmayarak gözünü kırpmadan Anadolu Hareketi'ne katıldı. Kurtuluş Savaşı döneminde gönüllü olarak Konya Askeri Hava Üssü bünyesinde görev aldı ve kritik uçuşlar gerçekleştirdi. Millî Mücadele'den zaferle çıkılmasında ve gelecekte kurulacak olan Türkiye Cumhuriyeti'nin askeri havacılık altyapısının temellerinin atılmasında çok önemli vazifeler üstlendi.
Cumhuriyet'in kurulmasının akabinde de üniformasını gururla taşımaya devam etti. Yeni Türkiye Cumhuriyeti'nde havacılık faaliyetlerini memleketi olan İzmir'de sürdüren tecrübeli pilot, 1928 yılında kurulan Hava Müsteşarlığı bünyesinde önemli bir göreve tayin edildi. Görev süresi boyunca genç cumhuriyetin gökyüzü koruyucularını yetiştirmek adına sayısız öğrenciye hocalık yaptı ve Türk havacılık ekolünün gelişimine paha biçilemez katkılar sundu. Türk ordusuna adadığı ömrünün ardından, 1949 yılında alnının akıyla emekliye ayrılarak sivil yaşama adım attı.
Tarihler 1969 yılını gösterdiğinde, arkasında onurlu ve öncü bir yaşam bırakarak bu dünyaya veda etti. Ahmet Ali Çelikten, sadece askeri bir deha olmakla kalmamış; aynı zamanda tüm ön yargıları yıkarak hayallerinin peşinden koşan herkes için evrensel bir ilham kaynağı haline gelmiştir. Bugün onun şanlı yaşam öyküsü, Türkiye'deki Afro-Türk topluluğunun ve dünya havacılık tarihinin en kıymetli hazinelerinden biri olarak kabul görmektedir. Cesareti, azmi ve göklere olan sarsılmaz sevdasıyla Ahmet Ali Çelikten, sonsuza dek Türk milletinin kalbinde yaşamaya devam edecektir.