Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet'in inşasına uzanan süreçte, Bolu'nun yetiştirdiği en önemli şahsiyetlerden biri olan Ahmed Tayyar Çulha, 1887 yılında Bolu'da dünyaya gözlerini açmıştır. Müftülükten mebusluğa, eğitimcilikten oyun yazarlığına kadar geniş bir yelpazede hizmet sunan Çulha, vatanperverliği ve kültürel birikimiyle memleketinin kalkınması yolunda derin izler bırakmıştır. O, çok yönlü bir aydındı. Eğitim hayatının ardından memleketinde dinî ve pedagojik görevler üstlenen isim, 1919 seçimlerinin ardından Bolu'yu temsil etmek üzere parlamentoya adım atmıştır. Siyasi hayatının en kritik aşamasında ise, Türk milletinin bağımsızlık belgesi niteliğindeki Mîsâk-ı Millî bildirisinin altında imzası bulunan 121 vekilden biri olarak tarihteki sarsılmaz yerini almıştır. 4 Nisan 1971'de doğup büyüdüğü topraklarda vefat eden Çulha, geride bıraktığı eserler ve yetiştirdiği nesillerle millî kimliğin inşasına büyük katkılar sağlamıştır.
İlim Yolundan Millî Mücadeleye Uzanan Bir Ömür
İstanbul Darülfunun Ulum-ı Diniye-i Âliye Şubesi'nden mezun olan Ahmed Tayyar Çulha, ardından Süleymaniye Medresesi'ne geçerek buradan ihtisas beratı almıştır. Aldığı bu üst düzey eğitimle ilim dünyasında adından söz ettiren Çulha, memleketine dönerek Bolu Yıldırım Beyazıd Medresesi bünyesinde eğitimcilik vazifesine başlamıştır. Bilgisini genç nesillere aktarmak isteyen Çulha, aynı zamanda Bolu Sultanisi'nde Arapça öğretmenliği de yapmıştır. Eğitimin kurumsallaşması hususunda adımlar atan aydın, Darü'l Hilafetü'l-Âliye'nin Bolu Şubesi müdürlüğünü üstlenerek idari yetkinliğini gözler önüne sermiştir. Mesleki kariyerinde müftülük makamına yükselen din adamı, Bolu Müftüsü olarak görevini sürdürürken vatanın kurtuluşu için inisiyatif almaktan çekinmemiştir. Bu doğrultuda, 1919 seçimlerinde adaylığını koyarak Bolu mebusu sıfatıyla meclise girmeye hak kazanmıştır. Bu dönem, onun vatan savunmasında en aktif rol üstlendiği yılların başlangıcı olmuştur. O dönem toplanan meclisin 28 Ocak 1920 tarihli tarihî oturumunda kabul edilen Mîsâk-ı Millî bildirisinin altında onun imzası yer almaktadır. Çulha, bağımsızlık mücadelesinin sınırlarını çizen bu tarihî belgeyi imzalayan 121 mebustan biridir. Meclisin dağılmasının ardından Bolu'ya geri dönen siyasetçi, millî direnişi örgütlemek adına Bolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Vatan savunmasında öncü oldu. Bölgede direniş ruhunu canlandırdı.
Kültür ve Eğitim Sahasında Bolu Sevdası
Savaş sonrasında da Bolu'ya hizmet etmeye devam eden Ahmed Tayyar Çulha, 1921 yılında kurulan Bolu Gençler Birliği Riyaseti idare heyetine dahil olmuştur. Bu kurulda, o yıllarda Bolu'da öğretmenlik görevini icra eden ünlü şair Nazım Hikmet ile birlikte mesai harcamıştır. İkilinin bu ortaklığı, Bolu'da gençliğin eğitimi ve kültürel gelişimi için yürütülen çalışmalara ivme kazandırmıştır. Çulha'nın Bolu'yu ulusal düzeyde temsil yeteneği, 1923 yılında düzenlenen ve yeni Türkiye'nin iktisadi bağımsızlık yol haritasını çizen tarihî İzmir İktisat Kongresi'ne şehrin delegesi sıfatıyla katılmasıyla da bir kez daha tescillenmiştir. Kongrede şehri temsil etti. Kültürel alandaki sorumluluklarından hiçbir zaman vazgeçmeyen Çulha, 1932 yılında kapılarını açan Bolu Halkevinde Sosyal Yardım şubesi başkanı sıfatıyla görev yürütmüştür. Burada önemli işler yaptı. Ayrıca 1937 yılında İstanbul'da gerçekleştirilen İkinci Türk Tarih Kongresi'ne de Bolu Halkevi temsilcisi olarak katılmıştır. Kongrede delege olarak bulundu. Bolu'nun sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınması adına her platformda sesini duyurmuştur.
Edebî Kişiliği ve Dinî Eserleri
Ahmed Tayyar Çulha, çok yönlü kişiliğinin bir parçası olarak kalemi de ustalıkla kullanmıştır. Çeşitli günlük gazete ve mecmualarda çok sayıda yazı ve makale kaleme alan yazar, düşüncelerini geniş kitlelere ulaştırmıştır. Kalemini sadece güncel yazılarla sınırlamayan aydın, Kur'an, ahlak ve iman gibi temel dinî meselelerde de rehber niteliğinde eserler neşretmiştir. Dinî eserlerinin yanı sıra sanat dünyasında da kendisini gösteren yazar, 1953 yılında yayımlanan Fâtih isimli tiyatro oyunuyla oyun yazarlığı alanında da eser vermiştir. Eser, Fatih Sultan Mehmet'in hayatını sahneye taşıyan önemli bir dramatik çalışma olarak öne çıkmaktadır. Çalışmaları farklı alanlara yayıldı.
Yazarın edebî ve dinî çalışmaları şu başlıklar altında özetlenebilir:
- Kur'an, ahlak ve iman konularını işleyen dinî yapıtları,
- Fatih Sultan Mehmet'in yaşamını sahneye taşıyan Fâtih adlı tiyatro oyunu,
- Çeşitli günlük gazete ile mecmualarda yayınlanmış olan makale ve yazıları.
Uzun yıllar sürdürdüğü eğitim, din ve siyaset hayatını 1969 yılında emekliye ayrılarak nihayete erdiren Çulha, 4 Nisan 1971 tarihinde doğduğu ve ömrünü adadığı Bolu'da hayata gözlerini yummuştur. Kendisi aynı zamanda TBMM XII. Dönem Bolu milletvekili olarak görev yapan Ahmet Turgut Çulha'nın babasıdır. Geride bıraktığı yazınsal miras ve toplumsal katkılar, adının Bolu ve Türkiye tarihinde saygıyla anılmasını sağlamaktadır.